εγώΣε ένα αμυδρά φωτισμένο τηλεοπτικό στούντιο, ένας από τους πλουσιότερους άνδρες της Ουγγαρίας είναι στα πρόθυρα δακρύων. Είναι αρχές Μαΐου, εβδομάδες μετά τις γενικές εκλογές που έληξαν τα 16 χρόνια στην εξουσία του Viktor Orbán, και ο μεγιστάνας της διαφήμισης Balassi Gyula πρόκειται να κάνει μια δήλωση.
Γκιούλα λέει ο συνεντευκτής ότι μόλις είχε παραδώσει την επιχείρησή του στο κράτος μαζί με μέρος των προσωπικών του αποταμιεύσεων. Έφερε μάλιστα μαζί του συμβολαιογραφική πράξη, νόμιμο έγγραφο που βεβαιώνει την αλλαγή ιδιοκτησίας.
«Στην τρέχουσα κατάσταση, δεν νομίζω ότι υπάρχει μέλλον για τον όμιλο εταιρειών μας», λέει.
Ο Gyula υπήρξε ένας από τους πιο εξέχοντες ωφελούμενους της εποχής Orbán. Οι εταιρείες του διαχειρίζονταν ένα δίκτυο ιστότοπων με αφίσες γνωστές ως μπλε διαφημιστικές πινακίδες, οι οποίες χαρακτήριζαν μια σειρά από πρόσωπα από τον χρηματοδότη Τζορτζ Σόρος μέχρι την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ως εχθρούς του λαού σε εκστρατείες προπαγάνδας που χρηματοδοτούνται από το κράτος.
Σήμερα οι διαφημιστικές πινακίδες είναι άδειες. Ο νέος ηγέτης της Ουγγαρίας Peter Magyar και το κόμμα του Tisza έχουν στραμμένο το βλέμμα τους στους ολιγάρχες του Orbán. Όχι μόνο έληξε η πρόσβαση του Gyula στις συμβάσεις του δημόσιου τομέα, αλλά ο φορολογικός λογαριασμός για τα υπόλοιπα εκατομμύρια του είναι πιθανό να αυξηθεί.
Ο υπουργός Οικονομικών András Karman υποσχέθηκε ότι έως τις 5 Ιουνίου θα δώσει περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με μια προγραμματισμένη αναμόρφωση του φορολογικού καθεστώτος, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει την Ουγγαρία να γίνει το πρώτο σημερινό μέλος της ΕΕ που θα εισαγάγει νέο φόρο περιουσίας από τη δεκαετία του 1980.
Ανακοίνωση πολιτικής στο δημοσιεύστε στο Χ Το περασμένο καλοκαίρι, ο Magyar είπε ότι η κίνηση αυτή «δεν ήταν μια τιμωρία, αλλά ένα σημάδι κοινωνικής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης σε μια λειτουργική και ανθρώπινη χώρα».
Λίγες λεπτομέρειες υπάρχουν ακόμα. Στο μανιφέστο της, η Tisza υποσχέθηκε να εισαγάγει έναν ετήσιο φόρο 1% σε όσους ο πλούτος υπερβαίνει το 1 δισεκατομμύριο φιορίνια (2,4 εκατομμύρια λίρες) και να ισχύει για το μέρος του πλούτου τους πάνω από αυτό το όριο. Θα καταμετρηθούν ακίνητα, μετοχές εταιρειών και περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στο εξωτερικό, είπε ο Magyar στο X, καθώς και ακίνητα όπως γιοτ, ιδιωτικά τζετ, πίνακες ζωγραφικής και σπορ αυτοκίνητα. Για την αποθάρρυνση της φοροδιαφυγής, θα επιβληθεί ευθύνη και σε ακίνητα που ανήκουν σε συζύγους και παιδιά.
«Η Ουγγαρία χρειάζεται απεγνωσμένα φόρο περιουσίας για δύο λόγους», λέει ο Zoltan Pogaca, πολιτικός οικονομολόγος και λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Ουγγαρίας. Πρώτον, πιστεύει ότι οι τρέχοντες φόροι περιουσίας είναι πολύ χαμηλοί και δεύτερον, πιστεύει ότι θα διασφαλίσει τη λογοδοσία.
«Ο φόρος περιουσίας της Tisa είναι ένας τρόπος για να επιστρέψει το δημόσιο χρήμα στα δημόσια ταμεία», λέει.
Αφού ανέλυσε τον πλούτο των 50 πλουσιότερων Ούγγρων όπως κατατάχθηκε από το περιοδικό Forbes, ο Pogaca κατέληξε στο συμπέρασμα ότι 38 από αυτούς είτε απέκτησαν τον πλούτο τους υπό τον Όρμπαν μέσω κρατικών διαγωνισμών είτε ήταν ήδη πλούσιοι, αλλά επωφελήθηκαν σημαντικά από τις κρατικές προμήθειες κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του.
Πολλοί από αυτούς κατείχαν βασικούς ρόλους στους τομείς των μέσων ενημέρωσης, της ενέργειας, των κατασκευών, των τραπεζών και των ακινήτων, δικαιούχοι αυτού που έγινε γνωστό ως Εθνικό Σύστημα Συνεργασίας (NER), όπου η πολιτική πίστη ανταμείφθηκε με οικονομικές ευκαιρίες.
Ανάμεσα στους πιο εξέχοντες ολιγάρχες του NER είναι ο Lórinc Mészáros, ο οποίος βρίσκεται στην κορυφή της λίστας του ουγγρικού Forbes με περιουσία που υπολογίζεται στα 5 δισεκατομμύρια δολάρια. Ένας εγκαταστάτης φυσικού αερίου από την ίδια μικρή πόλη με τον πρώην πρωθυπουργό, η αυτοκρατορία του εκτείνεται σε ενέργεια, κατασκευές, οικονομικά, τουρισμό και μέσα ενημέρωσης. Πριν από μερικά χρόνια, απέδωσε την περιουσία του σε τρία πράγματα: «Θεός, τύχη και Βίκτορ Όρμπαν», αν και απέδωσε επίσης την επιτυχία του στην εξυπνάδα και τη σκληρή δουλειά.
Στην 27η θέση της κατάταξης με περιουσία 245 εκατομμυρίων δολαρίων βρίσκεται ο γαμπρός του Όρμπαν Ίστβαν Τίμπορτς. Τα ενδιαφέροντά του περιλαμβάνουν ακίνητα, ξενοδοχεία και τραπεζικές εργασίες.
Η συζήτηση για τον φόρο περιουσίας είναι παγκόσμια. κυβέρνηση στη Βραζιλία και τα συνδικάτα της Καλιφόρνια πιέζουν για τη νομοθεσία. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, αυτή η ιδέα υποστηρίχθηκε από το Κόμμα των Πρασίνων και πολλούς βουλευτές του Εργατικού Κόμματος. Στη Γαλλία, ο σοσιαλιστής πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν εισήγαγε το «Impôt sur les Grandes Fortunes» το 1982, αλλά καταργήθηκε επί Εμανουέλ Μακρόν. Πέρυσι γαλλικό κοινοβούλιο ήταν πολύ κοντά στην αποκατάσταση της εισφοράς και αυτό πιθανότατα θα είναι ένα μεγάλο σημείο συζήτησης στις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους. Προς το παρόν, ωστόσο, η Ουγγαρία φαίνεται έτοιμη να κάνει το πρώτο βήμα.
Ο Magyar έχει απόλυτη ελευθερία δράσης, έχοντας λάβει την πλειοψηφία των δύο τρίτων στο κοινοβούλιο. Περιγραφόμενο ως κόμμα-ομπρέλα, το Tisza ήταν αρχικά κεντροδεξιό, αλλά επεκτάθηκε για να συγκεντρώσει ψηφοφόρους κατά του Orban από όλο το πολιτικό φάσμα.
Αν σε κάτι συμφωνούν οι υποστηρικτές του, είναι η ανάγκη διάλυσης του συστήματος NER.
Ο Magyar υποσχέθηκε να μεταρρυθμίσει τη διαδικασία του δημόσιου διαγωνισμού και ίδρυσε την Εθνική Αρχή Ανάκτησης και Προστασίας Περιουσιακών Στοιχείων για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις, ο πλούτος αποκτήθηκε με τους κανόνες που ίσχυαν τότε.
“Εκεί πιστεύω ότι ένας φόρος περιουσίας μπορεί να βοηθήσει: είναι ανήθικο, αλλά είναι νόμιμο”, λέει ο Pogaca.
Ένας ή δύο ηγέτες επιχειρήσεων έχουν ήδη εκφράσει την υποστήριξή τους. Ο επιχειρηματίας φορτηγών και μεταφορών Gabor Bohar, ο οποίος υποστήριξε την Tisza κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, είπε σχετικά στον ιστότοπο ειδήσεων. Τέλεξ τον Απρίλιο: «Οι πλούσιοι πληρώνουν φόρους και σε άλλες χώρες, αλλά ο μέσος άνθρωπος πληρώνει αναλογικά πολύ περισσότερους φόρους – αυτό είναι άδικο και το σύστημα πρέπει να αλλάξει.
«Χαίρομαι αν πρέπει να πληρώσω πολλούς φόρους γιατί αυτό σημαίνει ότι πιθανότατα κερδίζουμε επίσης πολλά χρήματα».
Δεν συμφωνούν όλοι. Ο Victor Zsidai, διαχειριστής επενδυτικών κεφαλαίων και οικονομικός σχολιαστής, λέει ότι η λύση για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό δεν πρέπει να είναι η φορολογία, αλλά η ποινική δίωξη. «Θα ήταν καλό εάν ένας φόρος περιουσίας δεν συγχέεται στον δημόσιο διάλογο με την τιμωρία όσων έχουν αθέμιτα εισοδήματα», είπε. έγραψε πέρυσι.
Ο Ζσιντέι δεν είναι ουσιαστικά αντίθετος στην αναδιανομή, περιγράφοντας την Ουγγαρία ως «σχεδόν φορολογικό παράδεισο για τους πλούσιους», αλλά θα προτιμούσε να δει υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές στα μερίσματα και τα εταιρικά κέρδη.
«Ο φόρος περιουσίας θέτει τις ουγγρικές επιχειρήσεις σε μειονεκτική θέση επειδή η φορολογική τους επιβάρυνση είναι υψηλότερη από αυτή των εταιρειών που ανήκουν σε μη Ούγγρους πολίτες», είπε στον Guardian. «Φυσικά, αυτό δεν είναι αυτό που θέλει η κυβέρνηση, αλλά είναι προεκλογική υπόσχεση, οπότε δυστυχώς θα γίνει αποδεκτή».
Με έναν ενιαίο συντελεστή φόρου εισοδήματος, τα άτομα με χαμηλά και υψηλά εισοδήματα στην Ουγγαρία πληρώνουν μόνο το 15%. Το ποσοστό των μερισμάτων και των κεφαλαιακών κερδών είναι επίσης 15%. Ο φόρος κληρονομιάς είναι 18%, αλλά τα μέλη της άμεσης οικογένειας δεν πληρώνουν τίποτα στην περιουσία. Για σύγκριση, στο Ηνωμένο Βασίλειο το ποσοστό αυτό είναι 40%. Ο εταιρικός φόρος είναι επίσης χαμηλός με τα ευρωπαϊκά πρότυπα μόλις 9%.
Από το 2014, όταν η Ουγγαρία εισήγαγε νόμους περί καταπιστεύματος τύπου ΗΒ, οι εξαιρετικά πλούσιοι έλαβαν γενναιόδωρες φορολογικές ελαφρύνσεις για τις ιδιωτικές τους αποταμιεύσεις.
Για να πληρώσει για τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, το Υπουργείο Οικονομικών στράφηκε σε άλλους τύπους φόρων. Οι εργαζόμενοι πληρώνουν εισφορές κοινωνικής ασφάλισης 18,5%. Ο συντελεστής ΦΠΑ 27% είναι ο υψηλότερος στην Ε.Ε.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα στο οποίο οι εργαζόμενοι παίρνουν ένα δυσανάλογο μερίδιο. Οι φόροι επί των πωλήσεων τείνουν να είναι μια από τις πιο οπισθοδρομικές μορφές συγκέντρωσης χρημάτων, καθώς οι άνθρωποι με χαμηλό εισόδημα ξοδεύουν το μεγαλύτερο μέρος των κερδών τους σε είδη πρώτης ανάγκης, όπως τρόφιμα και καύσιμα.
Το αποτέλεσμα είναι μια τεράστια συγκέντρωση περιουσιακών στοιχείων στην κορυφή, λέει ο Istvan Karagic, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας επιχειρηματικής ευφυΐας Blochamps Capital. Η μελέτη τους έχει αναφερθεί από άτομα σε όλες τις πλευρές της συζήτησης, επειδή η κυβέρνηση συλλέγει μόνο περιορισμένες πληροφορίες για τον πλούτο.
Υπάρχουν 4,2 εκατομμύρια νοικοκυριά στην Ουγγαρία. Σύμφωνα με τον Karagic, το πλουσιότερο 1% κατέχει περίπου το 35% των περιουσιακών στοιχείων. Το κορυφαίο 10% κατέχει περισσότερα από τα δύο τρίτα. «Αυτό πρέπει να αλλάξει», λέει. «Ας το πούμε εκδίκηση στην κοινωνία».
Ωστόσο, πιστεύει ότι το όριο του 1 δισεκατομμυρίου φιορίνι είναι πολύ χαμηλό. “Αν έχεις δύο ακίνητα και μια μικρή εταιρεία, ο φόρος θα σε πιάσει. Δύο εκατομμύρια λίρες δεν είναι ο πλούτος του Τζεφ Μπέζος. Αυτός ο φόρος θα βλάψει τους Ούγγρους επιχειρηματίες με μικρομεσαίες εταιρείες.”
Προτείνει ένα όριο 5 δισεκατομμυρίων φιορίντων (περίπου 10 εκατομμύρια λίρες), όπως πρότεινε αρχικά ο Magyar όταν ανακοίνωσε την πολιτική το περασμένο καλοκαίρι. Σε αυτό το επίπεδο, η κυβέρνηση θα συλλέγει περίπου 100 δισεκατομμύρια φιορίνια (240 εκατομμύρια λίρες) ετησίως από 10.000 νοικοκυριά. Το ποσό που συγκεντρώθηκε, που αντιπροσωπεύει μόλις το 0,25% των ετήσιων κρατικών εσόδων, δεν αξίζει τον κόπο.
Ωστόσο, η Tisza έχει προτείνει άλλα μέτρα για να προσελκύσει περισσότερα χρήματα από τους πλούσιους, συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού των φορολογικών ελαφρύνσεων για τα καταπιστεύματα. Τα επιπλέον χρήματα θα πάνε για να βοηθήσουν τους φτωχούς. Υποσχέθηκε βασικός φορολογικός συντελεστής εισοδήματος 9%, καθώς και μείωση ΦΠΑ.
Για τον Miroslav Palansky, καθηγητή οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα και διευθυντή έρευνας στο Tax Justice Network, οι φόροι περιουσίας είναι κάτι περισσότερο από απλή συγκέντρωση χρημάτων—μπορούν να τονώσουν την οικονομία. “Η ανισότητα δεν προωθεί την οικονομική ανάπτυξη πέρα από ένα ορισμένο επίπεδο. Όταν ο πλούτος κατανέμεται περισσότερο, περισσότεροι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία να συνεισφέρουν στο ΑΕΠ”.
Οι αλλαγές θα πρέπει να αυξήσουν τη διαφάνεια, δεδομένου ότι τα έσοδα μπορούν να φορολογηθούν μόνο με ό,τι μπορούν να μετρήσουν. Μπορεί επίσης να οδηγήσουν στην εμφάνιση νέων προσώπων στην κατάταξη του Forbes.
