Ιρλανδοί ερευνητές βρίσκουν το παλαιότερο αγγλόφωνο ποίημα σε ξεχασμένο μεσαιωνικό βιβλίο στη Ρώμη

Ερευνητές στην Ιρλανδία θαύμασαν τις οθόνες των υπολογιστών τους καθώς ξεφύλλιζαν τις ψηφιοποιημένες σελίδες ενός μεσαιωνικού βιβλίου που εντοπίστηκε σε μια ρωμαϊκή βιβλιοθήκη. Μέσα τους βρήκαν τον περιζήτητο θησαυρό τους: το αρχαιότερο σωζόμενο αγγλικό ποίημα.

“Ήμασταν εξαιρετικά έκπληκτοι. Μείναμε άφωνοι. Δεν πιστεύαμε στα μάτια μας όταν το είδαμε για πρώτη φορά”, είπε στο Associated Press η Elisabetta Magnanti, επισκέπτρια ερευνήτρια στο Trinity College Dublin School of English.

Επιπλέον, είπε, το ποίημα ήταν στο κύριο σώμα του λατινικού κειμένου: «Ήταν εξαιρετικό».

Το “Caedmon’s Hymn” που συντάχθηκε τον 16ο αιώνα από έναν εργάτη γεωργίας από τη Νορθούμπρια, εμφανίζεται σε πολλά αντίγραφα της “Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Αγγλικού Λαού”, γραμμένο στα λατινικά από έναν μοναχό και άγιο γνωστό ως ο Σεβασμιώτατος Bede. Η ιστορία του είναι ένα από τα πιο αναπαραγόμενα κείμενα του Μεσαίωνα, με σχεδόν 200 χειρόγραφα, σύμφωνα με τον συνάδελφο του Magnanti, Mark Faulkner, αναπληρωτή καθηγητή μεσαιωνικής λογοτεχνίας στο Trinity.

«Περίπου τρία εκατομμύρια λέξεις της παλαιάς αγγλικής γλώσσας σώζονται συνολικά, αλλά η συντριπτική πλειονότητα των κειμένων προέρχεται από τον 10ο και τον 11ο αιώνα», είπε ο Φόκνερ στο θυγατρικό του CBS News. BBC News. “Ο Ύμνος του Caedmon είναι σχεδόν μοναδικός ως επιβίωση του έβδομου αιώνα – μας συνδέει με τα πρώτα στάδια της γραπτής αγγλικής γλώσσας.”

Ο Faulkner θεωρεί το ποίημα του Caedmon την αρχή της αγγλικής λογοτεχνίας. Μια σύγχρονη αγγλική μετάφραση του ποιήματος λέει:

«Τώρα πρέπει να υμνούμε τον φύλακα της ουράνιας βασιλείας, / τη δύναμη του δημιουργού και τον σκοπό του, / το έργο του Πατρός της δόξας, και ότι ίδρυσε την αρχή όλων των θαυμάτων, / αιώνιο Κύριε. / Έπλασε τη γη για τους ανθρώπους, / τον ουρανό ως στέγη, τον άγιο δημιουργό, / μετά τη μέση γη, την ανθρωπότητα, μετά τον άνθρωπο, / μετά τον άνθρωπο την ανθρωπότητα, / μετά την ανθρωπότητα ο Παντοδύναμος Κύριος».

Το χειρόγραφο που βρήκαν μαζί με τον Magnanti είναι ένα από τα παλαιότερα, που χρονολογείται από τον 9ο αιώνα. Δύο προηγούμενα αντίγραφα περιέχουν το ποίημα στα παλιά αγγλικά, αλλά ως εκ των υστέρων — μεταφρασμένο από τα λατινικά και χαραγμένα ή προστιθέμενα στο περιθώριο αλλά όχι στο κύριο σώμα του κειμένου, σύμφωνα με τους ερευνητές.

Η ανακάλυψη ρίχνει φως στην ευρεία διάδοση της αγγλικής γλώσσας, πολύ πριν από αυτό που ήταν προηγουμένως κατανοητό, είπε ο Faulkner στη Ρώμη, όπου το δίδυμο ταξίδεψε για να δει το κείμενο για πρώτη φορά.

“Πριν από την ανακάλυψη του χειρογράφου της Ρώμης, το παλαιότερο ήταν από τις αρχές του 12ου αιώνα. Αυτό είναι τρεις αιώνες νωρίτερα από αυτό. Και έτσι δείχνει τη σημασία που είχαν ήδη αποδοθεί στους Άγγλους στις αρχές του 9ου αιώνα”, είπε ο Φώκνερ στο Associated Press.

Και είναι κάτι σαν θαύμα που το αποκάλυψαν καθόλου.

Ο Caedmon λέγεται ότι συνέθεσε το ποίημα ενώ εργαζόταν στο Whitby Abbey στο Βόρειο Γιορκσάιρ, αφού οι καλεσμένοι σε ένα γλέντι άρχισαν να απαγγέλλουν ποιήματα, είπε ο Faulkner.

«Πονημένος που δεν ήξερε τίποτα κατάλληλο, ο Caedmon άφησε το γλέντι και πήγε για ύπνο», είπε. «Τότε του εμφανίστηκε μια φιγούρα στα όνειρά του, που του είπε να τραγουδήσει τη δημιουργία, κάτι που έκανε θαυματουργικά ο Caedmon, παράγοντας τον εννιάγραμμο ύμνο».

Περίπου 1.400 χρόνια αργότερα, αυτό το αντίγραφο του ποιήματός του επανεμφανίστηκε στην κεντρική βιβλιοθήκη της Ρώμης – αλλά όχι πριν διασχίσει τον Ατλαντικό Ωκεανό τουλάχιστον δύο φορές και άλλαξε χέρια ακόμη περισσότερες φορές.

Οι μοναχοί μετέγραψαν αυτό το αντίγραφο της ιστορίας του Bede στο scriptorium του Αβαείου των Βενεδικτίνων της Nonantola, ενός από τα σημαντικότερα μεταγραφικά κέντρα του Μεσαίωνα, κοντά στη σύγχρονη Μόντενα στη βόρεια Ιταλία, σύμφωνα με τη Valentina Longo, επιμελήτρια μεσαιωνικών και σύγχρονων χειρογράφων στην Εθνική Κεντρική Βιβλιοθήκη της Ρώμης.

Τον 17ο αιώνα, όταν η σημασία του αβαείου μειώθηκε, η μεγάλη συλλογή χειρογράφων του μεταφέρθηκε σε άλλο αβαείο στη Ρώμη, στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο Βατικανό και τελικά σε μια μικρή εκκλησία.

Στην πορεία, ορισμένα από τα κείμενα χάθηκαν, για να εμφανιστούν στην κατοχή διάσημων διεθνών συλλεκτών στις αρχές του 19ου αιώνα, είπε ο Λόνγκο.

Αυτό το αντίγραφο της ιστορίας του Bede πήγε στον διάσημο Άγγλο αρχαιοφύλακα Thomas Phillipps. Έπεσε σε δύσκολες στιγμές, πούλησε κομμάτια της συλλογής του και ο Ελβετός βιβλιόφιλος Μάρτιν Μπόντμερ εξασφάλισε το βιβλίο. Από εκεί, με κάποιο τρόπο, έφτασε στη Νέα Υόρκη, στο θησαυροφυλάκιο του γεννημένου στην Αυστρία σπάνια βιβλιοπώλη HP Kraus τον 20ό αιώνα.

Το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού έψαξε τον κόσμο για τα χαμένα χειρόγραφα του Αβαείου Nonantola, παραλαμβάνοντας τα σε δημοπρασίες και από συλλέκτες σε όλο τον κόσμο. Αγόρασε το αντίγραφο της ιστορίας του Bede από τον Kraus το 1972, είπε ο Longo, και από τότε το εικονογραφημένο κείμενο παρέμεινε στη βιβλιοθήκη της Ρώμης – αλλά έλαβε ελάχιστη ειδοποίηση.

Εισάγετε τον Magnanti, ο οποίος πέρασε πάνω από τέσσερα χρόνια μελετώντας την ιστορία του Bede και συντάσσοντας έναν κατάλογο με σωζόμενα δείγματα.

«Ήξερα ότι το βιβλίο ήταν καταχωρημένο στον κατάλογο της βιβλιοθήκης, οπότε ήμουν σχεδόν σίγουρη ότι το βιβλίο ήταν ακόμα εδώ», είπε. “Συνειδητοποίησα ότι λόγω της πολύ περίπλοκης ιστορίας αυτού του βιβλίου, κανένας μελετητής του Bede δεν το είχε εξετάσει πραγματικά. Επομένως, ήταν πρακτικά μη μελετημένο.”

Έστειλε email στη βιβλιοθήκη επιβεβαιώνοντας ότι το βιβλίο ήταν στα ράφια της. Τρεις μήνες αργότερα, έλαβε ψηφιακές εικόνες ολόκληρου του χειρογράφου.

Πιο σπάνια βιβλία γίνονται διαθέσιμα

Η βιβλιοθήκη έχει ψηφιοποιήσει ολόκληρη τη συλλογή Nonantolan και είναι ελεύθερα προσβάσιμη μέσω του ιστότοπου, είπε ο Longo.

Είναι μέρος ενός τεράστιου έργου της βιβλιοθήκης για τη διάθεση χιλιάδων σπάνιων βιβλίων και χειρογράφων σε ερευνητές σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με τον Andrea Cappa, επικεφαλής χειρογράφων και την αίθουσα ανάγνωσης σπάνιων βιβλίων της βιβλιοθήκης.

“Η ανακάλυψη από τους ειδικούς του Trinity College είναι μόνο ένα σημείο εκκίνησης, ένα μόνο χειρόγραφο που θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για αμέτρητες άλλες ανακαλύψεις σε αμέτρητους άλλους τομείς μέσω μιας διεθνούς συνεργασίας όπως αυτή”, είπε ο Cappa.