David E. Sanger
Τις ημέρες πριν ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπογράψει την προκαταρκτική συμφωνία του με το Ιράν μετά από ένα δείπνο στις Βερσαλλίες -όπου τελείωσε επίσημα ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος- ο ίδιος και οι βοηθοί του περιέγραψαν τη στρατηγική τους: Τα Στενά του Ορμούζ θα άνοιγαν στην κυκλοφορία και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα άνοιγαν το άκρο για να πουλήσει το Ιράν δισεκατομμύρια δολάρια πετρέλαιο.
Η θεωρία, είπε ο Τραμπ, είναι ότι μετά από χρόνια κυρώσεων, το Ιράν θα εθιστεί γρήγορα σε μια ροή εσόδων και πρόσβαση σε δολάρια και δυτικές τράπεζες. Ήταν μια «πολύ καλή συμφωνία για το Ιράν», είπε ο πρόεδρος σε μια κλήση προς ένα New York Times Δημοσιογράφος τρεις μέρες πριν υπογράψει το μνημόνιο συνεννόησης στις 17 Ιουνίου.
«Είναι πραγματικά περήφανοι για αυτό», είπε για τις ιρανικές διαπραγματεύσεις. «Νομίζω ότι είχαν βαρεθεί να χτυπιούνται».
Προφανώς όχι. Λιγότερο από ένα μήνα μετά τη συμφωνία, χτυπήματα σε τρία πλοία που περνούσαν από το στενό και ένα κανάλι πάνω από τον έλεγχο του Ιράν οδήγησαν τον Τραμπ να αποσύρει την απαλλαγή που επέτρεπε στο Ιράν να πουλά πετρέλαιο.
Οι ΗΠΑ βομβάρδισαν περισσότερους από 170 ιρανικούς στρατιωτικούς στόχους σε δύο νύχτες. Και δεν έχουν προγραμματιστεί διαπραγματεύσεις, τουλάχιστον προς το παρόν, για την πολύ μεγαλύτερη, πιο περίπλοκη και προφανώς μόνιμη συμφωνία που οι δύο πλευρές είχαν συμφωνήσει να διαπραγματευτούν σε 60 ημέρες.
Εάν ο Τραμπ και οι βοηθοί του έχουν τώρα ένα σχέδιο Γ – μετά την αποτυχία του βομβαρδισμού και μιας προκαταρκτικής συμφωνίας – δεν το έχουν περιγράψει. Αντίθετα, φαίνεται να επιστρέφουν στις πετρελαϊκές κυρώσεις και τους βομβαρδισμούς που ο Τραμπ περιγράφει ως καταστροφικές, αλλά που μέχρι στιγμής έχουν οδηγήσει μόνο στο σημερινό κουβάρι.
«Λοιπόν, η συμφωνία είναι πολύ απλή», δήλωσε την Τετάρτη ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance. «Αν πυροβολούν σε πλοία, θα τα νικήσουμε στο διάολο», πρόσθεσε ο αντιπρόεδρος, ο οποίος αντιτάχθηκε στην αρχική επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου, αλλά έκτοτε έχει αναλάβει να υπερασπιστεί τον πόλεμο και να διαπραγματευτεί μια διέξοδο.
Με άλλα λόγια, τα καρότα είναι έξω. Τα κομμάτια επέστρεψαν. Αλλά η διοίκηση δεν έχει απαντήσει ακόμη γιατί πιστεύει ότι αυτός ο συνδυασμός οικονομικού πολέμου και βομβαρδισμού θα παράγει ένα διαφορετικό αποτέλεσμα αυτή τη φορά.
«Βρισκόμαστε σε ένα στρατηγικό αδιέξοδο», είπε ο Ρίτσαρντ Ν. Χάας, ένας μακροχρόνιος διπλωμάτης που υπηρέτησε στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας υπό διάφορες κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένης της κυβέρνησης του Τζορτζ Μπους κατά τις πρώτες ημέρες του πολέμου στο Ιράκ.
«Το δίλημμα εδώ είναι ότι όσο περισσότερο επιτιθέμεθα, τόσο περισσότερο οι Ιρανοί επιτίθενται στις υποδομές πετρελαίου και ενέργειας του Κόλπου», είπε. “Και η διοίκηση δεν έχει ακόμη καταλάβει πώς να υπερασπιστεί αυτούς τους ιστότοπους.”
Ο Τραμπ, είπε, «πρώτα ήλπιζε ότι θα μπορούσε να τους βομβαρδίσει για αλλαγή καθεστώτος, μετά ήλπιζε ότι θα μπορούσε να τους βομβαρδίσει μέχρι τη συνθηκολόγηση – κανένα από τα δύο δεν πέτυχε».
Επίσης, φαίνεται ότι η απόφαση να αφήσει το Ιράν να επωφεληθεί από τις πωλήσεις πετρελαίου ήταν μια πλήρης ανατροπή για τον Τραμπ: Στην πρώτη του θητεία, και μέχρι πριν από ένα μήνα περίπου, φαινόταν να ενδιαφέρεται πολύ περισσότερο για κομμάτια. Η απελευθέρωση των πωλήσεων πετρελαίου είχε τις ρίζες της στην πεποίθηση – αυτή που διαπέρασε τις διαπραγματεύσεις για τη Λωρίδα της Γάζας πέρυσι – ότι ακόμη και οι επαναστάτες έχουν οράματα για σύγχρονες, ομαλή λειτουργία οικονομιών που αφήνουν τους λαούς τους με κέρδη.
Ο Τραμπ είναι επίσης παγιδευμένος από τις έντονες διαιρέσεις στο Ιράν. Εμφανίστηκαν ζωντανοί αυτή την εβδομάδα κατά τη διάρκεια της κηδείας του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, του ανώτατου ηγέτη που σκοτώθηκε τις πρώτες ώρες της επίθεσης στην Τεχεράνη.
Ένας από τους σημαντικότερους διαπραγματευτές, ο υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi, του πέταξαν μια πέτρα κατά τη διάρκεια μιας από τις νεκρώσιμες πομπές και κατηγορήθηκε για κατευνασμό. Ο επιτιθέμενος τον καταράστηκε και ζήτησε τον θάνατό του. Ο Πρόεδρος Masoud Pezeshkian δεν τα πήγε πολύ καλύτερα και σώθηκε από ένα θυμωμένο πλήθος από τα στοιχεία ασφαλείας του.
Αλλά όταν ο Τραμπ μιλά δημόσια για το Ιράν, σπάνια μιλάει για τις διαιρέσεις που κόβουν την κοινωνία. Αντίθετα, μιλάει σαν να είναι οργανωμένη ως κυβέρνηση από πάνω προς τα κάτω με επικεφαλής τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, τον γιο του σκοτωμένου ανώτατου ηγέτη και έναν από την ομάδα αναδυόμενων ηγετών που μόλις πριν από λίγες εβδομάδες αποκαλούσαν τον Τραμπ πιο «λογικό» από τους προκατόχους τους. (Την Τετάρτη, στην Άγκυρα της Τουρκίας, για τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, τους χαρακτήρισε «αποβράσματα».)
Την Πέμπτη, μόλις επέστρεψαν από τη σύνοδο κορυφής, ο Τραμπ και οι βοηθοί του είπαν ελάχιστα δημόσια για τα επόμενα βήματά τους. Ένας Αμερικανός αξιωματούχος, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, είπε ότι η κυβέρνηση εξακολουθεί να είναι προσηλωμένη στην εξεύρεση ειρηνικής λύσης και αναμένει να συνεχιστούν αυτό που η κυβέρνηση αποκάλεσε «τεχνικές συνομιλίες».
Αλλά ακόμη και αυτή η πρόταση είναι γεμάτη αντιφάσεις, γιατί οι διαιρέσεις εναντίον του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι «τεχνικές» – είναι πολιτικές και οι διαπραγματεύσεις χαμηλού επιπέδου δεν θα μπορέσουν να τις επιλύσουν.
Ένα παράδειγμα αφορά το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος. Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός του Ιουνίου είναι ασαφής σε όλα τα σημαντικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένου του εάν το Ιράν θα διατηρήσει τον έλεγχο των αποθεμάτων πυρηνικών καυσίμων του. Σύμφωνα με μια συμφωνία του 2015 που υπέγραψε ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, αλλά ο Τραμπ αργότερα αποσύρθηκε, το Ιράν παρέσυρε το 97 τοις εκατό του τότε υπάρχοντος αποθέματός του. Ο Τραμπ είναι πολύ ευαίσθητος σε οποιαδήποτε πρόταση ότι μπορεί να πάρει λιγότερα από τον Ομπάμα.
Αλλά η πρώτη πολιτική διαμάχη μπορεί να είναι για το ποιος ελέγχει τον δρόμο, με την κυβέρνηση να πληρώνει το τίμημα για μια αόριστα διατυπωμένη παράγραφο στο μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψε ο Τραμπ στις Βερσαλλίες. Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι συμβαίνει όταν Ιρανοί και αμερικανοί αξιωματούχοι διαψεύδουν τις διαφορές σε ένα έγγραφο υπό διαπραγμάτευση και στη συνέχεια τις ερμηνεύουν πολύ διαφορετικά.
Η παράγραφος 5 της συμφωνίας αναφέρει: «Με την υπογραφή αυτού του Μνημονίου Συνεννόησης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα κάνει διευθετήσεις με τις καλύτερες προσπάθειές της για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων, δωρεάν μόνο για 60 ημέρες, από τον Περσικό Κόλπο στη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα».
Ο Τραμπ και οι βοηθοί του πίστευαν ότι αυτό ήταν το κλειδί για το άνοιγμα της ναυτιλιακής κίνησης και ότι θα έβαζε το βάρος στους Ιρανούς. Οι Ιρανοί το έλαβαν ως άνοιγμα για τον έλεγχο της βασικής δίοδος πλοίων πετρελαίου, επιμένοντας ότι τα πλοία ταξιδεύουν σε ένα κανάλι που βρίσκεται πιο κοντά στις ακτές του. Τέλος, το Ιράν έχει δηλώσει ότι σχεδιάζει να πληρώσει για τη διέλευση από το στενό.
Όταν το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ άρχισε να συνοδεύει πλοία όχι τόσο κρυφά μέσω ενός άλλου καναλιού, κοντά στο Ομάν, η απάντηση του Ιράν ήταν να πυροβολήσει μερικά από τα πλοία. Τώρα, σύμφωνα με τους Lloyd’s του Λονδίνου, υπάρχει πολύ μικρή κίνηση στο δρόμο. Αυτό ήταν που απογοήτευσε τον Τραμπ και τον οδήγησε στη δήλωσή του ότι η συμφωνία «τελείωσε».
Οι βοηθοί του Τραμπ επιμένουν ότι δεν θα παραβιάσουν τη συμφωνία. Το μνημόνιο κατανόησης, λένε, βασίζεται στην απόδοση και οι ενέργειες του Ιράν απέτυχαν σε αυτό το τεστ.
Όλα αυτά φέρνουν τον Τραμπ πίσω στο σημείο που βρισκόταν τον Απρίλιο, όταν ανακάλυψε ότι η στρατιωτική δύναμη δεν μπορούσε να λύσει το πρόβλημα – και ότι πολλοί στο Ιράν βλέπουν οποιαδήποτε διπλωματική λύση ως τίποτε άλλο από μια αναμονή μέχρι την επόμενη ισραηλοαμερικανική επίθεση.
Αυτό το άρθρο εμφανίστηκε αρχικά στο Οι New York Times.
