Πώς το Ιράν προσπαθεί να ελέγξει τα στενά του Ορμούζ – και να επωφεληθεί από αυτό

Λονδίνο – Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον κοινό τους πόλεμο εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο, η Τεχεράνη απάντησε σχεδόν αμέσως με αυτό που έχει πλέον αποδειχθεί ότι είναι ένα από τα πιο ισχυρά όπλα της – την ικανότητα να παραλύει το Στενό του Ορμούζ.

Πυροβολώντας ή απειλώντας να πυροβολήσει πλοία που δεν είχαν ζητήσει την άδειά τους, το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε αυτή τη μεγάλη ναυτιλιακή λωρίδα μέσω της οποίας το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου περνούσε συνήθως με δεξαμενόπλοια. Το ναυτιλιακό αδιέξοδο έχει ανεβάσει την τιμή του πετρελαίου, επηρεάζοντας σχεδόν όλους στον πλανήτη, συμπεριλαμβανομένων των Αμερικανών που συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν υψηλές τιμές στην αντλία.

Οι διαδρομές διέλευσης αυξάνονται σταθερά από την υπογραφή της Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν πριν από δύο εβδομάδες. Αυτή η συμφωνία-πλαίσιο απαιτεί την άρση των αμερικανικών και ιρανικών περιορισμών και τη δωρεάν διέλευση του δρόμου για τουλάχιστον 60 ημέρες, περίοδος που ορίζεται από το Μνημόνιο Συνεννόησης για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν να διαπραγματευτούν μια ευρύτερη ειρηνευτική συμφωνία.

Ωστόσο, ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι ανεξάρτητα από τη συμφωνία που θα καταλήξουν τελικά οι δύο πλευρές, το στενό του Ορμούζ δεν θα επιστρέψει ποτέ στην προπολεμική του κατάσταση.

«Δεν έχουμε πλέον να κάνουμε με την παραδοσιακή θαλάσσια διευθέτηση στο Στενό του Ορμούζ που γνωρίζουμε, αυτή που υπήρχε πριν από τον πόλεμο», δήλωσε στο CBS News ο Νόαμ Ρέινταν, ανώτερος συνεργάτης στο think tank του Ινστιτούτου της Ουάσιγκτον. «Αυτή η νέα σειρά ναυσιπλοΐας δημιουργήθηκε από το Ιράν και αυτό που προσπαθεί να κάνει το Ιράν τώρα είναι να βεβαιωθεί ότι διαδραματίζει κεντρικό ρόλο σε αυτό».

Οι διεθνείς θαλάσσιοι νόμοι και τα προηγούμενα που δημιουργήθηκαν σε άλλες συγκρίσιμες πλωτές οδούς, θα μπορούσαν να παρέχουν κάποιες ενδείξεις για το πιθανό μέλλον του Στενού του Ορμούζ.

Τέλη, διόδια ή ασφάλιση;

Το Ιράν έχει επανειλημμένα σηματοδοτήσει την πρόθεση επιβολής ορισμένων τελών στα πλοία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ μετά την περίοδο διαπραγματεύσεων των 60 ημερών που ορίζεται στο Μνημόνιο.

Την περασμένη εβδομάδα, οι κυβερνήσεις του Ιράν και του Ομάν – τα δύο έθνη με ακτογραμμές στα στενά – δήλωσαν σε κοινή δήλωση ότι η μελλοντική διαχείριση της υδάτινης οδού θα έχει “σχετικό κόστος”, αλλά ότι θα είναι σύμφωνη με τα διεθνή πρότυπα.

Επιβάλλονται τέλη για τη χρήση άλλων ζωτικών ναυτιλιακών λωρίδων, συμπεριλαμβανομένων των καναλιών του Σουέζ και του Παναμά, όπου ενδέχεται να χρεωθούν Ποσό σε εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια για τα μεγαλύτερα φορτηγά πλοία.

Αλλά αυτά τα κανάλια είναι ανθρωπογενή, όχι φυσικά σημεία πνιγμού, όπως το Στενό του Ορμούζ, και τόσο η Αίγυπτος όσο και ο Παναμάς έχουν ρητά άδεια και συμφωνίες πληρωμής διοδίων, και τα κανάλια υπόκεινται σε διεθνείς συμφωνίες που εγγυώνται την ελευθερία ναυσιπλοΐας σε οποιοδήποτε σκάφος.

Εν τω μεταξύ, η Τουρκία χρεώνει τέλη εξυπηρέτησης για πλοία που διέρχονται από τα στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, τα οποία είναι φυσικά σημεία πνιγμού, σύμφωνα με τη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936. Αυτός ο νόμος προηγείται της πολύ ευρύτερης Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1994, δίνοντας σε κάθε χώρα το δικαίωμα πέρασμα υδάτων σε κάθε χώρα. χωρίς να πληρώσει διόδια.

Το Ιράν έχει υπογράψει, αλλά ποτέ δεν επικύρωσε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών.

Σύμβαση του Μοντρέ δεσμεύεται να Η Τουρκία να επιτρέπει στα εμπορικά πλοία την ελευθερία διέλευσης, αλλά επιτρέπει στη χώρα να χρεώνει για ορισμένα συγκεκριμένα πράγματα, όπως υπηρεσίες υγιεινής, πλοήγησης, ρυμούλκησης και φάρων.

Λίγες ημέρες αφότου το Ομάν εξέδωσε την κοινή δήλωση με το Ιράν, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν Μπαντρ μπιν Χαμάντ Αλ Μπουσαϊντί αρνήθηκε «οποιαδήποτε ασάφεια» σχετικά με το θέμα των τελών διέλευσης, επιμένοντας ότι δεν θα υπάρχουν, αλλά δεν απέκλεισε τέλη για ναυσιπλοΐα, περιβαλλοντικές ή άλλες «υπηρεσίες», σύμφωνα με το πρότυπο του στενού της Μάλακκα προς τη Σιγκαπούρη, όπου οι πιλοτικές υπηρεσίες δικαστικά έξοδα είναι εθελοντικά.

Εναλλακτικά, η Αρχή Διαδρομών του Περσικού Κόλπου (PGSA), μια υπηρεσία που δημιουργήθηκε από το Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου, η οποία το καθεστώς ισχυρίζεται ότι έχει την αποκλειστική ευθύνη για τη ρύθμιση της κυκλοφορίας μέσω της ζωτικής σημασίας πλωτής οδού, έχει υποβάλει σχέδια να απαιτήσει από τα πλοία να συνάψουν ασφαλιστήριο συμβόλαιο για να περάσουν το στενό.

Ωστόσο, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός του ΟΗΕ απέρριψε γρήγορα την ιδέα και είπε ότι οι ισχυρισμοί δεν ήταν επίσημοι.

Κάνοντας μια συμφωνία;

Ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι το Ιράν μπορεί να πειστεί να μην προσπαθήσει να ασκήσει κατηγορίες στο δρόμο, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνήσουν να άρουν τις κυρώσεις στην Τεχεράνη.

«Υπάρχει αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ της ικανότητας του Ιράν να εξασφαλίσει ελάφρυνση των κυρώσεων και της επιθυμίας του να βλέπει τα Στενά ως πηγή εισοδήματος», δήλωσε στο CBS News ο Ali Vaez, διευθυντής της δεξαμενής σκέψης Crisis Group Iran Project.

«Όσο περισσότερο η κυβέρνηση Τραμπ διασφαλίζει ότι το Ιράν μπορεί να έχει πρόσβαση σε παγωμένα κεφάλαια και είναι σε θέση να αποφέρει έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου του, τόσο λιγότερα χρήματα θα χρειαστεί να βγάλει το Ιράν επιβάλλοντας τέλη για τη διέλευση του Ορμούζ», είπε.

Μια περιφερειακή προσέγγιση στη διαχείριση του δρόμου θα μπορούσε να περιλαμβάνει όχι μόνο το Ιράν και το Ομάν, αλλά και άλλες βασικές χώρες της περιοχής, και πιθανώς και εκείνες που ενήργησαν ως μεσολαβητές μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον, όπως το Πακιστάν, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και η Αίγυπτος.

«Μπορούν να καταλήξουν σε μια συμφωνία που δεν θα ισχύει για ορισμένες ή τις περισσότερες χώρες της περιοχής, σίγουρα όχι ένα από τα παράκτια κράτη» στον Κόλπο, είπε ο Βάεζ.

Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να προσπαθήσει να δημιουργήσει ένα σύστημα που θα εξαιρεί τις χώρες του λεγόμενου παγκόσμιου Νότου, επιτρέποντας στα πλοία τους να διαμετακομίζουν δωρεάν ενώ χρεώνει τέλη σε πλουσιότερα κράτη, είπε ο Vaez.