ΤΗ περιοχή του κόλπου του Σαν Φρανσίσκο βρίσκεται στη μέση μιας φρενίτιδας τεχνητής νοημοσύνης που κάνει τον πυρετό του χρυσού στην Καλιφόρνια στα μέσα του 19ου αιώνα να μοιάζει με κυνήγι οδοκαθαριστών. Στους κορυφαίους προγραμματιστές και προγραμματιστές προσφέρονται πακέτα αποζημίωσης αξίας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια αλλάζουν εταιρείες, ενώ νέοι μηχανικοί που έχουν την τύχη να ενταχθούν νωρίς σε κορυφαίες νεοφυείς επιχειρήσεις τεχνητής νοημοσύνης σκέφτονται να συνταξιοδοτηθούν πριν από την ηλικία των 35 ετών.
Ανεβαίνοντας τον αυτοκινητόδρομο Bayshore από το Διεθνές Αεροδρόμιο του Σαν Φρανσίσκο στην πόλη, προσπερνάτε υπερ-ειδικές διαφημιστικές πινακίδες που προωθούν σκοτεινές εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης που φαίνεται να απευθύνονται σε ένα παράλογα εξειδικευμένο κοινό. Πώς μπορεί αυτό να είναι κερδοφόρο; Η απάντηση είναι ότι σε μια πόλη γεμάτη νεοφυείς επιχειρήσεις, η προσφορά του σωστού προϊόντος λογισμικού σε έναν ιδρυτή του οποίου η εταιρεία θα μπορούσε σύντομα να αξίζει δισεκατομμύρια δολάρια είναι πολύ πιο επικερδής από τη χρήση διαφημιστικών πινακίδων για την πώληση χάμπουργκερ ή απορρυπαντικού πλυντηρίου.
Αλλά κάτω από τη φρενίτιδα κρύβεται μια απτή ανησυχία, καθώς αυτή η νεαρή σούπερ ελίτ φοβάται ότι οι νεοφυείς επιχειρήσεις τους μπορεί να μην είναι αυτές που θα κερδίσουν το λαχείο τεχνητής νοημοσύνης. Κατά την άποψή τους, αποτυχία σημαίνει να μείνεις πίσω, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αυτοματοποιεί μεγάλο μέρος της δουλειάς του λευκού γιακά (ειδικά προγραμματισμού, που μέχρι τώρα ήταν μια εικονική άδεια εκτύπωσης χρημάτων) και να πέσεις στις τάξεις των αιώνιων φτωχών.
Ενώ οι οικονομολόγοι εξακολουθούν να συζητούν εάν η τεχνητή νοημοσύνη θα καταστρέψει ή θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας, το συναίσθημα που επικρατεί στη Silicon Valley είναι πολύ πιο απαισιόδοξο. Είτε η startup σας θα τα πάει καλά τα επόμενα πέντε με δέκα χρόνια, σύμφωνα με τη συμβατική σοφία, ή καλύτερα να προσευχηθείτε ώστε η κυβέρνηση να παρέχει ένα γενναιόδωρο παγκόσμιο βασικό εισόδημα.
Παρά τις προσπάθειες του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να φέρει τη Σίλικον Βάλεϊ στην τροχιά του Μάγκους, ο προοδευτισμός αμερικανικού τύπου συνεχίζει να κυριαρχεί στην κουλτούρα του Μπέι. Οι περισσότεροι νέοι Καλιφορνέζοι με πάθος για την τεχνολογία εξακολουθούν να είναι δείτε τον εαυτό σας καθώς οι σκληροπυρηνικοί προοδευτικοί είναι ενθουσιώδεις υποστηρικτές της φορολόγησης των πλουσίων, τουλάχιστον μέχρι να γίνουν οι ίδιοι πλούσιοι.
Ωστόσο, παρ’ όλη τη σηματοδότηση της αρετής τους, οι ελίτ της Silicon Valley φαίνονται παράξενα να αγνοούν το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που άφησε πίσω της η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα ζήσει στις ΗΠΑ. Επίσης, δεν θα ζουν σε χώρες που έχουν εξασφαλίσει μια θέση στην αλυσίδα εφοδιασμού της τεχνητής νοημοσύνης, όπως η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και η Ταϊβάν.
Ενώ νοτιοκορεατικές εταιρείες όπως η Samsung και η εταιρεία ημιαγωγών SK Hynix έχουν γίνει γίγαντες τρισεκατομμυρίων δολαρίων εν μέσω της ακόρεστης ζήτησης της τεχνητής νοημοσύνης για προηγμένα τσιπ μνήμης, η Ευρώπη είχε πολύ λιγότερες ιστορίες επιτυχίας. Η ASML, μια ολλανδική εταιρεία με σχεδόν μονοπώλιο στις μηχανές λιθογραφίας υψηλής απόδοσης που απαιτούνται για την παραγωγή των πιο προηγμένων ημιαγωγών στον κόσμο, είναι μια σπάνια εξαίρεση. Η εικόνα είναι ακόμη πιο ζοφερή στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική, όπου δεν έχει ακόμη παραχθεί τίποτα έστω και εξ αποστάσεως συγκρίσιμο.
Οι χώρες που αποτυγχάνουν να βρουν μια θέση στην αναδυόμενη οικονομία της τεχνητής νοημοσύνης κινδυνεύουν να βρεθούν στην χαμένη πλευρά του πιο σημαντικού οικονομικού μετασχηματισμού αυτού του αιώνα. Χωρίς απροσδόκητα κέρδη για αναδιανομή και χωρίς αυξημένα φορολογικά έσοδα για τη χρηματοδότηση ενός καθολικού βασικού εισοδήματος, δεν θα μπορούσαν να μετριάσουν το σοκ της μαζικής εκτόπισης θέσεων εργασίας.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ιστορία πολιτικής ανικανότητας ή έλλειψης φιλοδοξίας. Πώς μπορούν οι αφρικανικές εταιρείες να ανταγωνιστούν εάν εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε όλη την ήπειρο εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια, την πιο βασική απαίτηση για την υποδομή τεχνητής νοημοσύνης; Και πώς μπορούν οι χώρες της Λατινικής Αμερικής να χρηματοδοτήσουν τεράστιες επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων όταν τα επιτόκια αποταμίευσης παραμένουν χαμηλά και η ιστορία επαναλαμβανόμενων κρίσεων χρέους συνεχίζει να αποτρέπει το ξένο κεφάλαιο;
Φυσικά, ορισμένες χώρες της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής θα μπορούσαν να επωφεληθούν πάρα πολύ από την ακόρεστη όρεξη του AI για ορυκτά όπως ο χαλκός, οι σπάνιες γαίες, το λίθιο, το νικέλιο, το κοβάλτιο, το γάλλιο και το γερμάνιο. Η Χιλή, το Περού και το Μεξικό είναι προφανείς υποψήφιοι, αλλά ακόμη και η πλούσια σε κοβάλτιο Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό θα μπορούσε να αποκομίσει σημαντικά οφέλη εάν ο βίαιος εμφύλιος πόλεμος υποχωρήσει ποτέ.
Ωστόσο, ο πλούτος των φυσικών πόρων έχει συχνά αποδειχθεί και κατάρα και ευλογία. Οι πλούσιες σε ορυκτά χώρες μπορεί να καρπωθούν πλήρως τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά εξακολουθούν να μην έχουν τους πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς που απαιτούνται για τη διάδοση αυτών των οφελών σε ολόκληρη την κοινωνία.
Η Ινδία, εν τω μεταξύ, αντιμετωπίζει ένα πολύ διαφορετικό σύνολο κινδύνων. Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη τρώει εργαζόμενους μεσαίου επιπέδου όπως το πλαγκτόν, η τεράστια βιομηχανία outsourcing της Ινδίας θα μπορούσε να πληγεί περισσότερο. Δεδομένης της βαθιάς δεξαμενής δημιουργικού και τεχνικού ταλέντου της, η Ινδία παραμένει έτοιμη να αναδειχθεί ως ένας από τους μεγαλύτερους νικητές στον τρέχοντα αγώνα τεχνολογίας, μαζί με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Αλλά η χώρα αγωνίστηκε να εκμεταλλευτεί αυτές τις δυνατότητες στο σπίτι, επιτρέποντας σε πολλά από τα πιο έξυπνα μυαλά της να μεταναστεύσουν στην Καλιφόρνια. Η καταστολή της μετανάστευσης από τον Τραμπ μπορεί να επιβραδύνει αυτή τη διαρροή εγκεφάλων, αν και αν θα ωφελήσει τελικά την Ινδία παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα.
Η Κίνα, από την πλευρά της, είναι ήδη μια δύναμη της τεχνητής νοημοσύνης. Αλλά ακόμα και εκεί, η κυβέρνηση μόλις αρχίζει να αντιμετωπίζει τις συνέπειες από την απώλεια θέσεων εργασίας που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη. Ακόμα κι αν μια χώρα κερδίσει τον αγώνα τεχνητής νοημοσύνης, η διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας μπορεί να είναι δύσκολη χωρίς την επέκταση του δικτύου κοινωνικής ασφάλειας.
Οι ΗΠΑ μπορεί να είναι πιο δυναμικές, αλλά είναι απίθανο να είναι καλύτερα προετοιμασμένες για τον πιθανό αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στις αγορές εργασίας. Για να αποφευχθεί η εμβάθυνση των κοινωνικών διαιρέσεων, η χώρα θα πρέπει να βρει τρόπους να διανείμει τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης ευρύτερα, αντί να τους επιτρέψει να παραμείνουν συγκεντρωμένες στα χέρια μιας μικρής ομάδας πρώτων υιοθέτητων και δισεκατομμυριούχων τεχνολογίας.
Όμως ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στα εθνικά σύνορα. Η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί να διευρύνει το χάσμα μεταξύ νικητών και ηττημένων της τεχνολογίας, επιτρέποντας στις πλούσιες χώρες να καρπωθούν τα οφέλη ενώ δισεκατομμύρια άνθρωποι στις αναπτυσσόμενες χώρες μένουν περαιτέρω πίσω. Κανείς δεν ξέρει πραγματικά πώς θα έμοιαζε ένας τέτοιος κόσμος, πόσο μάλλον πώς να τον αποτρέψει από την κατάρρευση.
Ο Kenneth Rogoff είναι καθηγητής οικονομικών και δημόσιας πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Διετέλεσε επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ από το 2001 έως το 2003.
