Αντιμέτωπος με αναταραχή, το Ιράν στα άκρα, ο Τραμπ απειλεί την Τεχεράνη μετά τη δράση της Βενεζουέλας

Βηρύτος- Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο -μια επιχείρηση τύπου Χόλιγουντ που, σύμφωνα με τον Πρόεδρο Τραμπ, οδήγησε τους αξιωματικούς της Δύναμης της Δέλτα να απομακρύνουν τον ηγέτη της Βενεζουέλας από τη χώρα του – συγκλόνισε τους φίλους και τους εχθρούς της Αμερικής, προκαλώντας καταδίκη από κυβερνήσεις από την Κολομβία μέχρι την Κίνα και τη Γαλλία.

Αλλά ίσως καμία χώρα δεν είναι τόσο ανησυχητική όσο το Ιράν. Οι ηγέτες του, που αντιμετωπίζουν ένα νέο κύμα αντικυβερνητικών διαδηλώσεων και εξακολουθούν να αγωνίζονται να αποτινάξουν τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ του περασμένου καλοκαιριού, βρίσκονται τώρα στο στόχαστρο μιας κυβέρνησης που φαίνεται να μην φοβάται να ανατρέψει τη διεθνή τάξη.

Οι πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ και των υποστηρικτών του ελάχιστα έχουν βοηθήσει να κατευνάσουν τους φόβους της Τεχεράνης. Μια ημέρα πριν από την κίνηση του Μαδούρο, ο Τραμπ προειδοποίησε την ιρανική κυβέρνηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν «φορτωμένες και έτοιμες να φύγουν» εάν «πυροβολήσουν και σκοτώσουν βίαια ειρηνικούς διαδηλωτές».

Τη Δευτέρα, επανέλαβε την απειλή, λέγοντας στους δημοσιογράφους στο Air Force One ότι εάν οι κυβερνητικοί πράκτορες σκότωναν διαδηλωτές, «νομίζω ότι θα τιμωρηθούν αυστηρά από τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Άλλοι αξιωματούχοι των ΗΠΑ έχουν συνδέσει πιο ρητά την αποπομπή του Μαδούρο με το Ιράν.

“Τώρα, οι κακοί αναμένεται να πιστεύουν ότι όταν ο Πρόεδρος Τραμπ λέει κάτι, το εννοεί. Κατά τη γνώμη μου, ο Αγιατολάχ και οι οπαδοί του βρίσκονται στην κορυφή της λίστας των κακών”, έγραψε ο γερουσιαστής Lindsey Graham (R-S.C.) στο X την Τρίτη. Ο ένθερμος υποστηρικτής του Τραμπ έχει υποστηρίξει εδώ και καιρό δράση κατά του Ιράν.

Την Τετάρτη, έγραψε: «Ο πρόεδρος Τραμπ προειδοποίησε για τη βάναυση καταπίεση του ιρανικού λαού από τους Αγιατολάχ και τους οπαδούς τους.

«Ένα πράγμα είναι σαφές: Το ιρανικό καθεστώς συνεχίζει αυτή τη βάναυση συμπεριφορά με δικό του κίνδυνο».

Οι διαδηλώσεις που πυροδοτήθηκαν από την καταστροφική κατάρρευση του νομίσματος του Ιράν στα τέλη Δεκεμβρίου εξαπλώθηκαν σε όλες εκτός από τέσσερις από τις 31 επαρχίες του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των τόπων όπου παραδοσιακά κυριαρχούσαν οι πιστοί της κυβέρνησης, ανέφερε το πρακτορείο ειδήσεων Human Rights Activists με έδρα τις ΗΠΑ. Τουλάχιστον 41 άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ των οποίων 30 διαδηλωτές, τέσσερα παιδιά και δύο μέλη του προσωπικού ασφαλείας. Την Πέμπτη, το Διαδίκτυο έκλεισε σε όλη τη χώρα.

Αλλά σε αντίθεση με τους προηγούμενους γύρους ταραχών, όταν η κυβέρνηση μπορούσε να αγνοήσει τη διεθνή καταδίκη και να καταστείλει τις διαδηλώσεις με μαζική βία, οι διαδηλωτές φαίνεται τώρα να έχουν έναν τολμηρό πρόεδρο των ΗΠΑ στο πλευρό τους.

«Πριν, αν ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών έλεγε: «Θα παρέμβουμε και θα προστατεύσουμε τους διαδηλωτές», όλοι στην ιρανική κυβέρνηση θα έλεγαν την μπλόφα του και θα έλεγαν ότι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί», δήλωσε η Ellie Geranmayeh, ανώτερη συνεργάτης στον τομέα της πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.

“Αλλά υπήρξε ένας πόλεμος 12 ημερών τον Ιούνιο (μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, στον οποίο συμμετείχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες). Βενεζουέλα. Και είχατε έναν πρόεδρο καουμπόη. Αυτό είναι αχαρτογράφητο έδαφος για το καθεστώς. Πρέπει να το λάβουν σοβαρά υπόψη”, είπε.

Υπάρχουν ήδη σημάδια ότι το κάνουν. Την Τετάρτη, ο αρχηγός του επιτελείου του στρατού του Ιράν, υποστράτηγος Αμίρ Χατάμι, προειδοποίησε για την πιθανότητα ενός προληπτικού στρατιωτικού χτυπήματος. «Η Ισλαμική Δημοκρατία θεωρεί την εντατικοποίηση μιας τέτοιας ρητορικής κατά του ιρανικού κράτους ως απειλή και δεν θα συνεχίσει αυτή τη ρητορική χωρίς απάντηση», είπε ο Χαταμί σε δηλώσεις που μεταδόθηκαν από το κρατικό Ισλαμικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

«Μπορώ να πω με σιγουριά ότι η μαχητική ετοιμότητα των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων σήμερα είναι πολύ υψηλότερη από ό,τι πριν από τον πόλεμο», είπε, υποσχόμενος να «κόψει τα χέρια οποιουδήποτε επιτιθέμενου».

Αυτό απηχούσε μια παρόμοια πολεμική δήλωση που εξέδωσε το Συμβούλιο Άμυνας του Ιράν την Τρίτη, η οποία ανέφερε ότι το Ιράν θα μπορούσε να λάβει προληπτικά μέτρα κατά των εχθρών του εάν δει «αντικειμενικά σημάδια απειλής» και ότι η ασφάλεια, η ανεξαρτησία και η εδαφική ακεραιότητα του Ιράν είναι «απαραβίαστες κόκκινες γραμμές».

Η επιτροπή άμυνας πρόσθεσε ότι «η εντατικοποίηση των απειλών και της παρεμβατικής ρητορικής… θα μπορούσε να γίνει κατανοητή ως εχθρική ενέργεια» και θα πυροδοτήσει μια «κατάλληλη, σταθερή και αποφασιστική απάντηση».

Στο εσωτερικό, ωστόσο, η ιρανική κυβέρνηση έχει υιοθετήσει μια σχετικά συμφιλιωτική προσέγγιση στις πρόσφατες διαδηλώσεις, με τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ να λέει το Σάββατο ότι τα ζητήματα που τέθηκαν στις διαδηλώσεις ήταν «λογικά» αλλά ότι «οι μισθοφόροι που προκαλούνται από τον εχθρό» φώναζαν αντικυβερνητικά συνθήματα.

Παρά την απειλή του ότι «οι ταραχοποιοί πρέπει να μπουν στη θέση τους», οι παρατηρητές λένε ότι η κυβέρνηση δεν έχει καταβάλει ακόμη τα πάντα για να πατάξει τους διαδηλωτές – μια απροθυμία που μπορεί να οφείλεται σε ανησυχίες για πιθανές ενέργειες του Τραμπ.

«Το καθεστώς έχει χρησιμοποιήσει εδώ και καιρό μια σιδηρά γροθιά για να καταπνίξει τις ταραχές σε ολόκληρη τη χώρα», δήλωσε ο Αλί Βαέζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο think tank International Crisis Group. «Αλλά τώρα, η επανάληψη των ίδιων λαθών θα έδινε την πιθανότητα κάποιας μορφής παρέμβασης από το εξωτερικό και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Τεχεράνη μπορεί να μην γνωρίζουν ποιες κρυφές ή φανερές επιλογές υπάρχουν στο τραπέζι και πόσο στοχευμένες ή περιεκτικές είναι».

«Ενώ το καθεστώς είναι βέβαιο για την ικανότητά του να αντιμετωπίσει τις απειλές για την εγχώρια σταθερότητα και τις απειλές για την ασφάλεια στο εξωτερικό, σίγουρα έχει ανησυχίες για την ικανότητά του να αντιμετωπίσει και τα δύο ζητήματα», είπε ο Vaez.

Πρόσθεσε ότι για τον Τραμπ, «μετά την επιχείρηση στο Καράκας, όλα κυλούν ομαλά και ο πειρασμός να παρέμβει περαιτέρω με χαμηλό κόστος και υψηλές αποδόσεις μπορεί να γίνει μεγαλύτερος».

Η όξυνση της κρίσης έρχεται σε μια δύσκολη στιγμή για την Τεχεράνη. Τα τελευταία δύο χρόνια, υπήρξε μάρτυρας της συστηματικής κατάρρευσης του λεγόμενου Άξονα της Αντίστασης, μιας συμμαχίας ένοπλων φατριών και κυβερνήσεων στις οποίες θα μπορούσε να βασιστεί για να αντιμετωπίσει τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Ενώ το χτύπημα των ΗΠΑ κατέστρεψε το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, η βάναυση επίθεση του Ισραήλ κατέστρεψε τις κορυφαίες τάξεις της στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν και αποκάλυψε σοβαρές αποτυχίες των πληροφοριών. Οι κυρώσεις, η διαφθορά και η κακοδιαχείριση έχουν αφήσει την πλούσια σε πετρέλαιο χώρα να αντιμετωπίζει εκτεταμένες ελλείψεις νερού και ηλεκτρισμού. Την ίδια στιγμή, η απώλεια πρόσβασης στη Βενεζουέλα, τον μεγαλύτερο εταίρο του Ιράν στο δυτικό ημισφαίριο και βασικό σύμμαχο στην άρση των κυρώσεων, θα επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την απομόνωση της Τεχεράνης.

Ωστόσο, μια πιθανή επίθεση αποκεφαλισμού στον Χαμενεΐ είναι απίθανο να επιφέρει αλλαγή καθεστώτος ή ακόμη και αλλαγή συμπεριφοράς.

Οι ειδικοί λένε ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, που προστατεύει την κυβέρνηση, παραμένει η πιο οργανωμένη δύναμη της χώρας και μπορεί να αντιμετωπίσει οποιοδήποτε κίνημα της αντιπολίτευσης. Η συνοχή μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών ασφαλείας παραμένει ισχυρή. Ο πόλεμος 12 ημερών με το Ισραήλ ώθησε την κυβέρνηση να διορίσει εκπροσώπους σε κάθε αλυσίδα διοίκησης.

Εν τω μεταξύ, οι Ιρανοί ηγέτες δεν έχουν εκφράσει καμία πρόθεση να διαπραγματευτούν.

“Όσοι πιστεύουν ότι τα προβλήματα της χώρας θα λυθούν μέσω διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες είδαν τι συνέβη. Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ήταν απασχολημένη με την προετοιμασία πολεμικών σχεδίων στα παρασκήνια”, έγραψε ο Χαμενεΐ στο X το Σάββατο. «Δεν θα παραδοθούμε στους εχθρούς μας».

Αλλά ενώ ένα προληπτικό χτύπημα από το Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει μια προσωρινή, ενιαία αναβολή από τις εγχώριες κυβερνήσεις, μια τέτοια αντιπαράθεση θα μπορούσε να προκαλέσει το είδος της στρατιωτικής δράσης που η Τεχεράνη ελπίζει να αποφύγει.

«Αυτό είναι ένα παιχνίδι στο οποίο το Ιράν δεν θα είναι ο νικητής», είπε ο Celanmaye. «Αλλά οι απελπιστικές συνθήκες αναγκάζουν τους ανθρώπους να κάνουν απελπισμένες επιλογές, οι οποίες έχουν υψηλό κόστος».