Τον περασμένο μήνα, ο πρόεδρος Βλαντιμίρ Β. Πούτιν είπε σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις ότι ο πόλεμος της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας «φτάνει στο τέλος του» και «φθάνει στο τέλος».
Ακολούθησαν εικασίες. Ήταν ο κ. Πούτιν έτοιμος να τερματίσει την εισβολή του, με τα ρωσικά στρατεύματα κολλημένα στην πρώτη γραμμή και την οικονομία να πιέζεται από τον πόλεμο; Ή μήπως σχεδίαζε να συνεχίσει να πιέζει για τους άμεσους στόχους του στην Ουκρανία και να πιστεύει ότι η νίκη είναι κοντά;
Καθώς οι δηλώσεις του κ. Πούτιν εκνευρίζουν την πολιτική και επιχειρηματική ελίτ της Ρωσίας, μίλησε επίσης στο εμβληματικό ετήσιο οικονομικό συνέδριο του Ρώσου ηγέτη στην Αγία Πετρούπολη αυτή την εβδομάδα.
Κάποιοι συζήτησαν ένα πιθανό τέλος, καθώς φιγούρες υπέρ του Πούτιν εμφανίστηκαν στα κρατικά μέσα ενημέρωσης τις τελευταίες ημέρες, χαρακτηρίζοντας τη σημερινή θέση της Ρωσίας στον πόλεμο ως νίκη, θέτοντας πιθανώς τις βάσεις για μια διέξοδο αν το επιλέξει ο κ. Πούτιν.
Η Ρωσία, είπαν στην πλευρά του φόρουμ, βρίσκεται σε σταυροδρόμι για περισσότερα από τέσσερα χρόνια από την εισβολή τους. Εάν ο πόλεμος παραταθεί και κλιμακωθεί, είπαν, θα απαιτούσε πολύ περισσότερα θύματα από την ελίτ και την κοινωνία γενικότερα, δυνητικά πιο έντονο οικονομικό πόνο και μια αντιλαϊκή στρατιωτική κινητοποίηση που θα έφτανε βαθύτερα στον ρωσικό πληθυσμό.
Ουκρανοί αξιωματούχοι μίλησαν με παρόμοιους όρους, λέγοντας ότι πρωταρχικός στόχος τους είναι να αναγκάσουν το Κρεμλίνο σε μια πολιτική απόφαση είτε να διαπραγματευτεί είτε να συνεχίσει την κινητοποίηση, με την ελπίδα ότι θα επέλεγε τις διαπραγματεύσεις.
Τέτοιες συζητήσεις στη Ρωσία αντικατοπτρίζουν ένα αυξανόμενο σχίσμα στο πολιτικό κατεστημένο της Ρωσίας μεταξύ γενικά φιλοδυτικών τεχνοκρατών που βλέπουν πολλά να κερδίσουν από τον τερματισμό του πολέμου και συντηρητικών γερακιών που θέλουν η χώρα να συνεχίσει να πολεμά.
Εκτός από τα δύο κρυπτικά σχόλιά του για το τέλος του πολέμου, ο κ. Πούτιν έχει δηλώσει ότι τάσσεται με τα γεράκια.
Μιλώντας σε επικεφαλής διεθνών ειδησεογραφικών πρακτορείων την Πέμπτη, κατά τη δεύτερη ημέρα της οικονομικής διάσκεψης, ο κ. Πούτιν εξέφρασε εμπιστοσύνη, λέγοντας: «Τα ρωσικά στρατεύματα κινούνται σε ολόκληρη τη γραμμή επαφής».
Αυτός ο ισχυρισμός ήταν σε αντίθεση με την πραγματικότητα. Τον περασμένο μήνα, για πρώτη φορά σε περισσότερα από δύο χρόνια, η Ρωσία απέτυχε να σημειώσει σημαντική πρόοδο στο μέτωπο. Ορισμένοι Ρώσοι φιλοπολεμικοί μπλόγκερ χαρακτήρισαν την αξιολόγηση του κ. Πούτιν φανταστική και αμφισβήτησαν αν πίστευε πραγματικά αυτά που έλεγε.
Ο Πούτιν είπε επίσης ότι εναπόκειται στην Ουκρανία να τηρήσει τις συμφωνίες που είπε ότι έκανε με τον Πρόεδρο Τραμπ το περασμένο καλοκαίρι κατά τη διάρκεια μιας συνόδου κορυφής στην Αλάσκα. Αυτά πιστεύεται ότι περιλαμβάνουν την αποχώρηση της Ουκρανίας από την ανατολική περιοχή του Ντονμπάς, μια ιδέα που το Κίεβο έχει απορρίψει.
Την Παρασκευή, ο Πούτιν είπε ότι μια ανοιχτή επιστολή από τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι που προσέφερε κατάπαυση του πυρός και άμεσες διαπραγματεύσεις δεν ήταν μια σοβαρή προσπάθεια για ειρήνη. Αντίθετα, είπε, η αποστολή του κ. Ζελένσκι, η οποία χλεύαζε τον κ. Πούτιν με προσωπικούς όρους, ήταν «να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου είναι αδύνατο να πραγματοποιηθούν προσωπικές συναντήσεις».
Συνολικά, οι δηλώσεις του κ. Πούτιν φαίνεται να δείχνουν ότι οι πραγματικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ρωσία και οι ελπίδες των ελίτ ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να αποκλιμακωθεί δεν τον έχουν επηρεάσει μέχρι στιγμής.
Ένας κορυφαίος Ρώσος οικονομολόγος, ο οποίος διευθύνει ένα σημαντικό κυβερνητικό ίδρυμα και ζήτησε την ανωνυμία του για να μιλήσει ελεύθερα, είπε ότι η χώρα αντιμετωπίζει δύσκολα οικονομικά ερωτήματα είτε συνεχιστεί ο πόλεμος είτε όχι.
Το να τελειώσει, και οι τεράστιες κρατικές δαπάνες που συνοδευόταν από αυτό, θα προκαλούσαν ύφεση, είπε. Για να συνεχιστεί, πρόσθεσε, θα απαιτούσε κλιμάκωση της πολεμικής προσπάθειας και αυτό θα σήμαινε απόσυρση πτυχών του σοβιετικού κρατικού σχεδιασμού, καθώς η χώρα εξάντλησε την ικανότητά της να δαπανά πολλά για τον πόλεμο και να διατηρεί μια εμφάνιση κανονικής ζωής.
Η σύγκρουση στην Ουκρανία καθορίζει την τρέχουσα και μελλοντική κατάσταση της ρωσικής οικονομίας, κοινωνίας και πολιτικής. Αλλά στο συνέδριο, ήταν ο ελέφαντας στο δωμάτιο. Οι επιχειρηματίες και οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι ήταν ως επί το πλείστον κλειστά χείλη σχετικά με τον πόλεμο, ακόμη και στο περιθώριο.
Ορισμένοι έχουν σηματοδοτήσει ανακούφιση που η Ρωσία έχει αρχίσει να προσπαθεί να περιορίσει τις στρατιωτικές δαπάνες, οι οποίες έχουν εκθέσει τον πληθωρισμό και ανέβασαν τα επιτόκια. Αλλά το γεγονός ότι οι υψηλότερες πολεμικές δαπάνες ήταν η αιτία του αυξανόμενου δημοσιονομικού ελλείμματος δεν εξετάστηκε ποτέ κατά τις επίσημες οικονομικές συζητήσεις στο φόρουμ.
«Ένα μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα οδηγεί τελικά σε οικονομική αποσταθεροποίηση για το κράτος», δήλωσε ο Άντον Γ. Σιλουάνοφ, υπουργός Οικονομικών της χώρας. «Αυτή τη στιγμή διανύουμε αυτή την περίοδο και, δόξα τω Θεώ, εισερχόμαστε σε ένα στάδιο όπου η ισορροπημένη ανάπτυξη είναι εφικτή».
Άλλοι υποστηρίζουν ότι η Μόσχα και η Ουάσιγκτον σημειώνουν πρόοδο όσον αφορά τον τερματισμό του πολέμου, ακόμη και όταν Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν περιγράψει την κυβέρνηση Τραμπ τόσο αποσπασμένη από τον πόλεμο στο Ιράν που οι συνομιλίες για την Ουκρανία ουσιαστικά έχουν παγώσει.
“Τίποτα δεν έχει σταματήσει. Ένας ενεργός διάλογος βρίσκεται σε εξέλιξη”, δήλωσε σε συνέντευξή του ο Κίριλ Α. Ντμίτριεφ, Ρώσος απεσταλμένος που χειρίζεται συχνά άτυπες διαπραγματεύσεις με τον Λευκό Οίκο. “Πώς γνωρίζουμε ότι ο διάλογος είναι επιτυχής; Επειδή οι εχθροί αυτού του διαλόγου -οι Βρετανοί- είναι θυμωμένοι που δεν κατάφεραν να μετατρέψουν τις Ηνωμένες Πολιτείες σε πιο αυστηρές κυρώσεις κατά της Ρωσίας”.
Ο κ. Ζελένσκι εργάζεται για να φέρει τους Βρετανούς, καθώς και τους Γάλλους και τους Γερμανούς, περισσότερο στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων, καθώς οι Αμερικανοί χάνουν το ενδιαφέρον τους, μεταξύ άλλων με μια συνάντηση που έχει προγραμματιστεί για την Κυριακή στο Λονδίνο.
Ο κ. Ντμίτριεφ είπε ότι βρισκόταν σε επαφή με τους Αμερικανούς ομολόγους του, συμπεριλαμβανομένων αρκετών τηλεφωνημάτων με τον Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ αυτή την εβδομάδα.
Είπε ότι ο κ. Ζελένσκι γνώριζε καλά τι θα χρειαζόταν για να τερματιστεί ο πόλεμος. «Υπάρχει μια κατανόηση, την οποία εξέφρασε ο ίδιος ο Ζελένσκι, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είπαν ότι θα δώσουν στην Ουκρανία εγγυήσεις ασφαλείας μόνο εάν η Ουκρανία εγκαταλείψει το Ντονμπάς», είπε ο κ. Ντμίτριεφ.
Άλλοι ομιλητές στο συνέδριο, ιδιαίτερα εκείνοι που εκπροσωπούν τις πιο επιθετικές, υπερεθνικιστικές φατρίες της πολιτικής τάξης της Ρωσίας, δήλωσαν ότι δεν βλέπουν καμία πιθανότητα για μια ειρήνη με τη μεσολάβηση της Αμερικής, αντί να προσφέρουν ένα όραμα αέναου πολέμου.
Ο Αντρέι Ο. Μπεζρούκοφ, πρώην Ρώσος κατάσκοπος που έζησε κρυμμένος στη Δύση με τη σύζυγό του για δεκαετίες, είπε ότι η Ρωσία θα πρέπει «να συνειδητοποιήσει ότι τα επόμενα χρόνια, ίσως και δύο δεκαετίες, θα βρεθούμε σε πόλεμο».
«Πρέπει να μάθουμε πώς να ζούμε με αυτόν τον πόλεμο», είπε ο κ. Μπεζρούκοφ, ο οποίος τώρα υπηρετεί ως σύμβουλος του επικεφαλής της μεγαλύτερης ρωσικής εταιρείας πετρελαίου. «Πρέπει να οικοδομήσουμε το κρατικό μας σύστημα και την οικονομία μας έτσι ώστε όχι μόνο να εκπληρώνει τον στόχο της ανάπτυξης, αλλά και τον στόχο της άμυνας».
Ο κ. Μπεζρούκοφ μίλησε σε πάνελ με τίτλο «Οι κύριες απειλές που αντιμετωπίζει η Ρωσία στο δεύτερο τέταρτο του 21ου αιώνα». Διακόσια άτομα μάζεψαν ένα δωμάτιο σχεδιασμένο για τη μισή χωρητικότητα, μια αντανάκλαση του έντονου ενδιαφέροντος για την προοπτική των Hawks.
Ο συντονιστής της συνεδρίας, Konstantin V. Malofeev, ένας υπερσυντηρητικός Ρώσος μεγιστάνας των μέσων ενημέρωσης, ζωγράφισε μια εικόνα μιας Ρωσίας που θα αποικιστεί από τη Δύση αν δεν κερδίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία με κάθε κόστος, ακόμα κι αν χρειαστεί να χρησιμοποιηθούν πυρηνικά όπλα.
Ο Georgy Y. Filimonov, ο κυβερνήτης της περιφέρειας Vologda της Ρωσίας, είπε στο πάνελ ότι ένα από τα κύρια καθήκοντα της Ρωσίας πρέπει να είναι να απαλλάξει την κυβέρνηση από φιλοδυτικά στοιχεία. Ο Aleksandr Galushka, πρώην υπουργός της κυβέρνησης, είπε ότι η Ρωσία πρέπει να υιοθετήσει στοιχεία μιας προγραμματισμένης οικονομίας.
Αυτά και άλλα σκληροπυρηνικά σχόλια δέχθηκαν απώθηση από τον Igor I. Shuvalov, πρώην πρώτο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και νυν επικεφαλής της Κρατικής Τράπεζας Ανάπτυξης. Μιλώντας σε ξεχωριστή συνεδρίαση, ο κ. Σουβάλοφ προειδοποίησε ότι «έχει συμβεί μια συγκεκριμένη αλλαγή που αμφισβητεί αυτό που χτίσαμε εδώ και 30 χρόνια και είναι ένα σοβαρό πράγμα».
«Η τεχνολογική ηγεσία βασίζεται στην ελευθερία, όχι στον απόλυτο κρατικό έλεγχο», είπε ο κ. Σουβάλοφ, προειδοποιώντας κατά της επιστροφής στον σοβιετικό οικονομικό σχεδιασμό. «Δεν πρέπει να επαναλάβουμε ένα μάθημα που έχουμε ήδη μάθει».
Μέσα στη ρωσική πολιτική, πρόσθεσε, «όσοι θέλουν να πολεμήσουν μαζί μας έχουν ξυπνήσει».
