Δημοψήφισμα Τουρκίας. Ανάλυση ψήφων

Δημοψήφισμα στην Τουρκία για υπερεξουσίες του προέδρου και για συνταγματική αλλαγή. Στόχος να γίνει ο Ερντογάν το απόλυτο πρόσωπο, στο οποίο θα καταλήγουν όλες οι εξουσίες. Με 51,4% επικράτησε ,οριακά, το «ΝΑΙ». Ο τουρκικός λαός είναι αδιαμφισβήτητα διχασμένος. Ποιοι ψήφισαν, όμως υπέρ του Ερντογάν;

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ΝΑΙ ψήφισε το 51,4% του εκλογικού σώματος, ενώ το ΟΧΙ ανήλθε σε ποσοστό της τάξεως του 48,6%. Πιο συγκεκριμένα, ΝΑΙ  ψήφισαν κυρίως στην ενδοχώρα, όπου το οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο είναι χαμηλότερο σε σχέση με τα παράλια και τις μεγάλες πόλεις. ΟΧΙ στις υπερεξουσίες του ‘’Σουλτάνου’’ ψήφισαν η πρωτεύουσα Άγκυρα, η Κωνσταντινούπολη, τα παράλια, καθώς και οι περιοχές των Κούρδων.

Η ψήφος στις εκλογικές αναμετρήσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προσωπικότητα του ατόμου, από τον χαρακτήρα, το φύλο, την ηλικία, από το μορφωτικό επίπεδο, ακόμα και από τον τόπο διαμονής. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση του δημοψηφίσματος στην Τουρκία.

Οι άντρες ψηφίζουν πιο εύκολα ακροδεξιά κόμματα σε σχέση με τις γυναίκες. Οι νέοι ψηφίζουν, συχνά, κόμματα που πρεσβεύουν κάτι καινούριο ή μια επανάσταση ή κόμματα προοδευτικά, σε αντίθεση με τους ηλικιωμένους που τείνουν να είναι πιο συντηρητικοί. Οι μορφωμένοι ψηφίζουν κόμματα περισσότερο μετριοπαθή, σε αντίθεση με τα άτομα χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου, που πολλές φορές διακατέχονται από εξτρεμιστικές απόψεις. Βέβαια, σε όλα αυτά υπάρχουν και εξαιρέσεις. Κανείς δε μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι η τάδε κοινωνική ομάδα τάσσεται στην τάδε ιδεολογία.

Αυτά ίσχυσαν κατά μεγάλο βαθμό και στο δημοψήφισμα της Τουρκίας. Θέτουμε ως βάση ότι το ΟΧΙ ήταν η καλύτερη επιλογή, καθώς στην ουσία ο Ερντογάν ζητάει την προσυπογραφή του τουρκικού λαού για να γίνει ένας νέος δικτάτορας, συγκεντρώνοντας όλες τις εξουσίες. Με αυτό το δεδομένο, λοιπόν, οι κάτοικοι της ενδοχώρας, όπου είναι και χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου, κατά πλειοψηφία, από τα παράλια, ψήφισαν ΝΑΙ. Είναι, άλλωστε, βασικός κανόνας ότι άνθρωποι χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, συνήθως, αναζητούν κάποιον σωτήρα. Κάποιον φερόμενο ως ηγέτη που να μπορεί να τους καθοδηγήσει, καθώς οι ίδιοι αδυνατούν να πράξουν το σωστό για τον εαυτό τους. Αυτοί που ψήφισαν ΟΧΙ στις υπερεξουσίες του Σουλτάνου ήταν κυρίως το ευρωπαϊκό κομμάτι της Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένου της Άγκυρας και της Κωνσταντινούπολης. Στις περιοχές αυτές οι κάτοικοι είναι υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου, σύμφωνα με τα στοιχεία.

Η ψήφος, λοιπόν, σε οποιαδήποτε εκλογική αναμέτρηση αποτελεί  στοιχείο διερεύνησης. Η εκλογική συμπεριφορά εξαρτάται από μία σειρά πραγμάτων, ακόμα και από τον χαρακτήρα του ατόμου. Θα μπορούσαμε να κάνουμε λόγο μέχρι και για μία ‘’ταξική ψήφο’’. Το ζητούμενο, όμως, είναι να μπορούμε να ψηφίζουμε με κριτήριο το κοινό καλό και όχι με τις προσωπικές μας εμμονές ή φιλοδοξίες.

Όταν το μπροστά έγινε παρελθόν

Από το πρωί της Κυριακής οι πολίτες της Τουρκίας καλούνται να εκλέξουν το νέο πρόεδρο της χώρας τους. Η εκλογική αναμέτρηση κρίνεται ιστορική για τη χώρα, καθώς είναι η πρώτη φορά που ο αρχηγός του κράτους εκλέγεται άμεσα από το λαό και όχι από το Κοινοβούλιο, όπως συνηθιζόταν μέχρι σήμερα. Το αποτέλεσμα της αναμέτρησης θα σηματοδοτήσει αλλαγές και εξελίξεις στο Κυπριακό, στο Κουρδικό αλλά και στο εσωτερικό μέτωπο. Η ψηφοφορία ολοκληρώθηκε νωρίς το απόγευμα με τη συμμετοχή, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα, να ανέρχεται στο 76%, ένα αρκετά υψηλό ποσοστό, κάτι όμως που δεν μας ξαφνιάζει καθώς οι Τούρκοι πολίτες συνηθίζουν να είναι πιστοί στο εκλογικό τους καθήκον.

Η σιγουριά με την οποία έκλεισε την προεκλογική του εκστρατεία ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καλώντας τους οπαδούς του «να τινάξουν στον αέρα τις κάλπες» για να δώσουν «ένα δημοκρατικό χαστούκι» στους αντιπάλους του δεν τον ξεγέλασε καθώς εξελέγη απευθείας από τον πρώτο γύρο, ως ο πρώτος άμεσα εκλεγμένος από το λαό πρόεδρος της Τουρκίας και μάλιστα με ποσοστό που προσεγγίζει το 52%, με τον βασικό του αντίπαλο, Εκμελεντίν Ιχσάνογλου, κοινό υποψήφιο των δύο μεγαλύτερων κομμάτων της αντιπολίτευσης, να συγκεντρώνει το 38,35% και τον τρίτο διεκδικητή του αξιώματος, υποψήφιο του κουρδικού Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος, Σελαχατίν Ντεμιρτάς, το 9,69%. Μας δείχνει λοιπόν ότι οι εκλογές στην Τουρκία είναι ένα «παιχνίδι» στο οποίο παίζουν πολλοί, αλλά στο τέλος κερδίζει ο Ερντογάν.

Για τα ποσοστά που συγκέντρωσαν οι αντίπαλοι του, απευθυνόμενος δηλαδή στο 48% που δεν τον ψήφισε διακήρυξε αλαζονικά ότι «Ο μόνος που έχασε είναι το status quo». Πολιτικοί αναλυτές σχολιάζουν ότι ο Ταγίπ Ερντογάν αυξάνει τις ψήφους του σε κάθε εκλογική αναμέτρηση εδώ και δέκα χρόνια και αυτό είναι πρωτοφανές σε παγκόσμιο επίπεδο. «Είναι μια επιτυχία για την οποία του βγάζει κανείς το καπέλο», σχολίασε ο δημοσιογράφος της Βατάν Χουσεϊν Γιαϊμάν.

Ο Ερντογάν γίνεται ο απόλυτος κυρίαρχος στην πολιτική σκηνή της Τουρκίας, πηγαίνοντας κόντρα στις επικρίσεις, που όλο και περισσότερο τον τελευταίο καιρό πληθαίνουν, για τον αυταρχικό τρόπο διακυβέρνησης του. Οι δύο άσσοι που κρατούσε στο μανίκι του, η κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού υπέρ της υποψηφιότητας του και το συντριπτικό οικονομικό πλεονέκτημα της καμπάνιας του πρωθυπουργού φαίνεται πως αντιστάθμισαν το βεβαρημένο και αρνητικό κλίμα που κυριαρχούσε στην Τουρκία. Το 2013 σημάδεψαν οι διαδηλώσεις για το πάρκο Γκεζί. Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από μια ομάδα στην Κωνσταντινούπολη που αντιδρούσε στο κόψιμο των δέντρων στο πάρκο Γκεζί και ο Ερντογάν βρέθηκε απέναντι στην οργή του λαού. Χαρακτήρισε τους διαδηλωτές «λαφυραγωγούς» και τήρησε σκληρή και οδυνηρή στάση, κάτι που φάνηκε με τη βίαιη καταστολή των αστυνομικών δυνάμεων και τα αλλεπάλληλα χτυπήματα κατά των διαδηλωτών που οδήγησαν σε πολλαπλές αιματοχυσίες. Στις 17 Δεκεμβρίου με την επιχείρηση σύλληψης τριών υιών Υπουργών του, για σκάνδαλα διαφθοράς η ένταση πήρε άλλη τροπή. Ξεκίνησε έντονη διαμάχη μεταξύ Ερντογάν και του κινήματος Φετουλάχ Γκιουλέν, του πανίσχυρου εξόριστου θρησκευτικού ηγέτη στην Πενσυλβάνια των ΗΠΑ, ο οποίος ήταν σύμμαχός του μέχρι τότε στην κυβέρνηση. Ο οργισμένος πρωθυπουργός βαλλόμενος από παντού και σε μια προσπάθεια του να αμυνθεί της πολιτικής του και να σώσει τη δύναμή του που καταρρακωνόταν, έγινε όλο και πιο εριστικός στο διάστημα των αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων και των σκανδάλων, καταγγέλλοντας τους διαδηλωτές ως «πλιατσικολόγους» και «τρομοκράτες», υποστηρίζοντας ότι οι έρευνες για υποθέσεις διαφθοράς οφείλονταν σε «συνωμοσία» των οπαδών του Χιζμέτ και μη διστάζοντας να χαρακτηρίσει τα μέσα ενημέρωσης που είχαν στραφεί με καταγγελτικό λόγο εναντίον του «κατευθυνόμενα».

Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος της Τουρκίας χωρίς να αποκρύψει ποτέ το σουλτανικό εύρος των φιλοδοξιών του μετά τη νίκη του, έκανε μία στάση στο τέμενος Εγιούπ, τόπο όπου έσπευδαν να προσευχηθούν οι Οθωμανοί σουλτάνοι μετά την ενθρόνισή τους. Το γεγονός ότι ο Ερντογάν αποτελεί κοσμικό και αιρετό άρχοντα δεν αναιρεί διόλου τον μοναρχικό συμβολισμό της κίνησής του, τόσο ταιριαστό με τη Νέα Τουρκία που ευαγγελίζεται.

Το νικηφόρο 52% που, όλως παραδόξως συγκέντρωσε, περιλαμβάνει σίγουρα ψήφους από εθνικιστές που δε δυσκολεύτηκαν να πεισθούν από τις εθνικιστικές κορώνες που εξαπέλυσε στην προεκλογική του ομιλία. Επικαλέστηκε μάλιστα την ορολογία Αττίλα «Αν δε γινόταν η επιχείρηση στην Κύπρο, σήμερα δεν θα είχαμε το ASELSAN (στρατιωτική βιομηχανία)» για να συσπειρώσει ισλαμιστές και εθνικιστές. Όσο για τους Κούρδους οπαδούς του, με μια ισχυρή επίκληση στο συναίσθημα, τους αποκάλεσε «αδελφοί μου», μια έκφραση που κανένας άλλος πρωθυπουργός στην Τουρκία δεν έχει χρησιμοποιήσει εκτός από τον Τουργκούτ Οζάλ, δεν τους άφησε παραπονεμένους.

Ο Ταγίπ Ερντογάν είναι από τους πολιτικούς της Τουρκίας που προκαλεί μεγάλο μίσος αλλά και μεγάλη αγάπη στο λαό. Φαίνεται πως στη συγκεκριμένη περίπτωση η αγάπη κέρδισε το μίσος, κάτι που καλώς η κακώς συμβαίνει τις περισσότερες φορές…