Ακόμα δεν το Είδες;

The Shining – Ο τρόμος στα καλύτερα του

[cresta-social-share]

Η «Λάμψη» αποτελεί μια ταινία σταθμό στην ιστορία της έβδομης τέχνης, ειδικότερα στον χώρο των φιλμ τρόμου. Πώς άλλωστε να μη ξεχωρίζει μια ταινία όταν μεταξύ των συντελεστών της βρίσκονται τα ονόματα του Stanley Kubrick, του Stephen King και του Jack Nicholson? Συγκεκριμένα, το σενάριο είναι βασισμένο στην ομώνυμη νουβέλα του Stephen King, του «βασιλιά» των τρομακτικών ιστοριών. Ο Stanley Kubrick, όντας σκηνοθέτης και σεναριογράφος, επιθυμούσε να επαναδιαμορφώσει σχεδόν ολοκληρωτικά το πλαίσιο της υπόθεσης, κάτι που τον έφερε σε ρήξη με τον King που φυσικά ήθελε να μεταφερθεί πιστά το βιβλίο. Εν τέλει, η λύση βρέθηκε κάπου στη μέση, καθώς ενώ χρησιμοποιήθηκε το βασικό μοτίβο πλοκής του King, ο Kubrick πρόσθεσε ορισμένα δικά του στοιχεία και άλλαξε κάποια άλλα. Το αποτέλεσμα ήταν η ταινία να έχει σαφή σχέση με το βιβλίο, αλλά να διατηρεί έναν αυτόνομο, μοναδικό χαρακτήρα.

 

Η ιστορία είναι σχετικά απλή: ο Jack Torrance (Jack Nicholson) ορίζεται ως επιστάτης στο Overlook Hotel, ένα ξενοδοχείο κάπου στα βουνά του Colorado, για τη χειμερινή περίοδο. Μετακομίζει λοιπόν εκεί μαζί με τη γυναίκα του Wendy (Shelley Duvall) και το γιο τους Danny (Danny Lloyd). Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το ξενοδοχείο κρύβει μια κάπως μακάβρια ιστορία πίσω του, καθώς ο προηγούμενος επιστάτης είχε αυτοκτονήσει, αφού πρώτα είχε φροντίσει να σκοτώσει τη γυναίκα του και τα δύο κοριτσάκια του. Σα να μην έφτανε αυτό, το ξενοδοχείο είναι χτισμένο πάνω σε ένα ινδιάνικο νεκροταφείο (ο King έχει φετίχ με τα νεκροταφεία). Όπως γίνεται αντιληπτό η υπόθεση προϊδεάζει για ένα κοινότυπο θρίλερ, με το στοιχειωμένο ξενοδοχείο να είναι το επίκεντρο της εξέλιξης της.

 

Φωτο1

 

Έλα όμως που δεν έχει καμία σχέση με τις υπόλοιπες προβλέψιμες ταινίες του είδους. Όχι μόνο ο Kubrick δε χρησιμοποιεί στερεότυπα και κλισέ, αλλά επαναπροσδιορίζει τον όρο «ψυχολογικό θρίλερ», δίνοντας ποικίλες πτυχές και εμφανίζοντας αλληγορίες και μεταφορές που ακόμα και σήμερα αναλύονται από τους fans της ταινίας (και όχι μόνο). Από την πρώτη σκηνή μάλιστα καταλαβαίνεις ότι κάτι θα πάει στραβά, ότι τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Όσο περνάει η ώρα ενισχύεται μια υποθάλπουσα ανησυχία και σε κυριεύει η αίσθηση του απροσδόκητου, η ίδια αίσθηση που ανατριχιάζει μέχρι το τέλος της ταινίας.

 

Το βασικό κομμάτι της υπόθεσης κινείται γύρω από τον ψυχισμό του Jack. Ο Kubrick παρουσιάζει με καθηλωτικό τρόπο τη σταδιακή μεταστροφή του πρωταγωνιστή, που μέσα από την απόλυτη απομόνωση και τη νευρωτική μοναξιά οδηγείται στην τρέλα και την παράνοια. Ο Jack αρχίζει να το χάνει και μαζί του το χάνει και ο θεατής, καθώς η ταινία σε απορροφά τόσο πολύ που προσπαθώντας να μπεις στο μυαλό του Jack, κάπου ξεκινάς να τον συμπονάς. Ναι, συμπονάς ένα παρανοϊκό που κυνηγά να σκοτώσει όλη του την οικογένεια, οπότε κατά έναν τρόπο ο Kubrick έχει πετύχει το σκοπό του.

 

Φωτο2

 

Βέβαια εκτός της απομόνωσης και της ατομικής ψυχολογίας του ανθρώπου ως κοινωνικού όντος, υπάρχουν και κάποιοι άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τον Jack. Σε αυτούς ανήκουν τα φαντάσματα που βλέπει και τον κατευθύνουν εμμέσως και το περιβάλλον του ξενοδοχείου που είναι άμεσα συνδεδεμένο με το ινδιάνικο νεκροταφείο. Είναι όμως υπαρκτά όλα αυτά ή αποκυήματα της φαντασίας του? Είναι όντως εκεί και τον οδηγούν στην τρέλα ή επειδή του έχει ήδη στρίψει τα δημιουργεί ο ίδιος στο μυαλό του? Όλα τα ενδεχόμενα είναι πιθανά, πόσο μάλλον όταν τα στοιχειά τα βλέπει ακόμα και ο γιος του, ο οποίος να μη ξεχάσω να αναφέρω ότι έχει κάποιες υπερφυσικές πνευματικές ικανότητες (ένα από τα πολλά παιδιά που στις ταινίες των δεκαετιών 80' και 90' είχαν ανάλογες ικανότητες, ανεξήγητα πάντα – μόδα ήταν και πέρασε).

 

Φωτο3

 

Και τη στιγμή που ο θεατής είναι πιο μπερδεμένος από ποτέ, ανάμεσα σε δύο πραγματικότητες, αναζητώντας την αλήθεια και το ψέμμα, ακολουθούν κάποιες από τις πιο τρομακτικές σκηνές που έχουν γυριστεί. Τρομακτικές όχι επειδή είναι βίαιες, γεμάτες αίμα και υπερβολές (όχι ότι αυτά απουσιάζουν), αλλά διότι βασίζονται στην ανθρώπινη αδυναμία, στην πιθανότητα κατάρρευσης και στην έυθραυστη πνευματική υγεία. Έχει «κτιστεί» με τέτοιο τρόπο η ένταση γύρω από αυτούς τους άξονες σε όλη τη διάρκεια της ταινίας, που το άγχος περιβάλλει αδίστακτα το θεατή, καθιστώντας τον έρμαιο των ορέξεων του Kubrick. Κλασσικός Kubrick, δε στέκεται στο φαίνεσθαι, αλλά δημιουργεί μια ατμόσφαιρα που σε κάνει να αναρρωτιέσαι ποιον πρέπει να φοβάσαι, που βρίσκεται, πότε θα χτυπήσει. Εκείνα που πρέπει σίγουρα να φοβάσαι πάντως και ακόμα με στοιχειώνουν είναι αυτά τα δύο μικρά κοριτσάκια:

 

Φωτο4

 

Εκτός όμως της ανθρώπινης προσωπικότητας, αναλύονται και άλλες θεματικές. Επί παραδείγματι, το ινδιάνικο νεκροταφείο δίνει αφορμές για αντιρατσιστικά μηνύματα, ενώ η κοινωνική σάτιρα είναι κάτι παραπάνω από εμφανής. Πραγματικά, υπάρχουν τόσες πολλές μικρές λεπτομέρειες, που τα αλληγορικά μηνύματα δεν είναι δυνατό να αναλυθούν σε ένα κείμενο, ενώ όπως είναι φυσικό, επιδέχονται διαφορετικές ερμηνείες από τον καθένα.

 

Η «Λάμψη» αποτελεί την πρώτη ταινία στην οποία ο Kubrick χρησιμοποίησε τη Steadicam, χαρίζοντας μας μερικές πρωτοποριακές και ιδιαίτερες σκηνές. Κατάφερε να «χειραγωγήσει» τον τρόμο, να τον κάνει εργαλείο του και να τον μοιράσει αργά και βασανιστικά στο κοινό. Οι διάλογοι του σεναρίου είναι εξαιρετικοί και αποφεύγουν τις χολλυγουντιανές συνήθεις εκφράσεις, καθώς είναι φυσικοί και ρεαλιστικοί. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να δωθεί στη μουσική επένδυση, που είναι υποβλητική και δένει εκπληκτικά με την αριστοτεχνική φωτογραφία, συμπλέοντας με το κλίμα πανικού και αλλοφροσύνης.

 

Φωτο5

 

Ωστόσο, τίποτα από όσα έχω αναφέρει δε θα μπορούσε να μετουσιωθεί σε πράξη αν δεν υπήρχε ο Jack Nicholson. Χωρίς αμφιβολία, πρόκειται για μια από τις καλύτερες στιγμές της καριέρας του, πίσω ίσως μόνο από τη «Φωλιά του Κούκου». Διαχειρίζεται την παραφροσύνη και την πνευματική αρρώστια τόσο άνετα, που σε βάζει σε σκέψεις για την ψυχική του υγεία εκτός ρόλου. Το βλέμμα του, οι εκφράσεις του, οι κινήσεις του, είναι αψεγάδιαστα, μελετημένα μέχρις εσχάτων. Η ερμηνεία του έθεσε νέα μέτρα και σταθμά για ανάλογους ρόλους, καθιστώντας τον πρότυπο, χωρίς βέβαια να καταφέρει κανείς ποτέ να τον πλησιάσει. Τέτοιοι χαρακτήρες, όπως αυτός του Jack Torrance, είναι ιδιαίτερα απαιτητικοί και ισορροπούν σε τεντωμένο σχοινί, καθώς αν δεν ερμηνευτούν σωστά μπορεί να προκαλέσουν εντελώς αντίθετα αποτελέσματα, ακόμα και γέλιο. Προκλήσεις σαν κι αυτή βέβαια είναι παιχνίδι για τον Jack Nicholson, έναν εκ των κορυφαίων ηθοποιών όλων των εποχών, ένα ιερό «τοτέμ», που ήδη μας έχει λείψει, όντας ανενεργός τα τελευταία χρόνια. Επιπρόσθετα, ο μικρός Danny είναι αρκετά αξιοπρεπής στο ρόλο του μεταδίδοντας τον παιδικό του φόβο, ενώ η Shelley Duvall είναι δεδομένων των απαιτήσεων μέτρια, δίνοντας μια αδύναμη ερμηνεία.

 

Φωτο6

 

"Here's Johnny" αναφωνεί ο Jack Nicholson με πεταγμένα τα μάτια έξω και με ένα τσεκούρι στο χέρι. Δε νομίζω πως χρειάζεται να πω κάτι επιπλέον εγώ για να δεις αυτή την ταινία, η σχιζοφρένεια είναι εκεί, έτοιμη να σε αγκαλιάσει. Αντέχεις να την αντιμετωπίσεις?