ΑΡΑΧΩΒΑ, Ελλάδα — Ως παιδί, ο Γιάννης Σταθάς θυμάται ότι ήταν χιονισμένος για μέρες στην Αράχωβα. Η Αράχωβα είναι ένα χωριό που φημίζεται για το χιονοδρομικό του κέντρο και είναι γνωστό από παλιά ως η χειμερινή παιδική χαρά των Ελλήνων.
«Δεν μπορούσαμε να πάμε σχολείο λόγω του χιονιού», είπε ο Στάσας, νυν δήμαρχος Αράχωβας και της γύρω περιοχής. «Θα μπορούσαμε να μείνουμε κολλημένοι στο σπίτι μας για δύο μέρες χωρίς να μπορούμε να βγούμε έξω λόγω του χιονιού».
«Τώρα δεν το βλέπουμε πια αυτό εδώ».
Ο Στάσας είπε ότι η χιονόπτωση στα 2.400 μέτρα (7.874 πόδια) στον Παρνασσό ταιριάζει με την προηγούμενη χιονόπτωση στα 300 μέτρα (984 πόδια).
Νέα ευρήματα από το Scott Polar Institute στο Πανεπιστήμιο του Cambridge επιβεβαιώνουν τις παρατηρήσεις του δημάρχου.
«Διαπιστώσαμε ότι η χιονοκάλυψη μειώνεται ραγδαία σε 10 οροσειρές στην ηπειρωτική Ελλάδα», δήλωσε ο Κωνσταντής Αλεξόπουλος, χιονουδρόλογος στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και συνιδρυτής του Ελληνικού Ορεινού Αστεροσκοπείου. «Έχουμε χάσει περισσότερο από το ήμισυ της χιονοκάλυψης μας από τα μέσα της δεκαετίας του 1980».
Φωτογραφίες: Λιγότερη χιονόπτωση στα ελληνικά βουνά προκαλεί ανησυχία και αλλάζει την οικονομία
Χρησιμοποιώντας 40 χρόνια δορυφορικών εικόνων της NASA και της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μηχανική εκμάθηση για να υπολογίσουν τα δεδομένα που λείπουν από το χιονοκύστη, ανακατασκευάζοντας τα κενά που άφησε το σύννεφο και τα σπάνια περάσματα από δορυφόρους.
χιόνι ως δεξαμενή
Ο Αλεξόπουλος είπε ότι η πτώση των επιπέδων χιονιού είναι σημαντική επειδή το χιόνι λειτουργεί σαν φυσική δεξαμενή.
«Το Snowpack είναι στην πραγματικότητα σαν λογαριασμός ταμιευτηρίου», είπε. “Θα μπορούσατε να καταθέσετε ένα χρηματικό ποσό σήμερα και όσο περισσότερο το κρατάτε σε αυτόν τον λογαριασμό ταμιευτηρίου χωρίς να το ξοδέψετε, η αξία των τόκων θα αυξάνεται. Το χιόνι λειτουργεί ακριβώς με τον ίδιο τρόπο.”
Ο Αλεξόπουλος είπε ότι σε αντίθεση με το νερό της βροχής που ρέει γρήγορα σε ποτάμια και ωκεανούς, το χιόνι παραμένει αποθηκευμένο στα βουνά και «τελικά λιώνει όταν το χρειαζόμαστε περισσότερο».
Αυτό βοηθά στη διατήρηση των αποθεμάτων νερού κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου, η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική σε μεσογειακά κλίματα με περιορισμένες καλοκαιρινές βροχοπτώσεις.
Μεσογειακή κλιματική αλλαγή
Πρόσθεσε ότι ο κύριος λόγος για τη μείωση της χιονόπτωσης ήταν η αύξηση της θερμοκρασίας που συνδέεται με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, οι οποίες μείωσαν την ποσότητα της χιονόπτωσης και τη διάρκεια του χιονιού στο έδαφος.
«Η μείωση της χιονοκάλυψης που παρατηρούμε στα ελληνικά βουνά δεν σχετίζεται με φυσικές κλιματικές αλλαγές που υπάρχουν», είπε. «Ο τρέχων ρυθμός της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής, ιδιαίτερα σε hotspots όπως η Μεσόγειος, είναι πολύ ταχύτερος από αυτόν που έχει βιώσει ο πλανήτης στο παρελθόν».
Ο Αλεξόπουλος είπε ότι η ομάδα περίμενε πτώση αλλά εξεπλάγη από το μέγεθός της. «Άλλες ορεινές περιοχές σε όλο τον κόσμο, όπως οι Άνδεις ή τα Ιμαλάια… έχουν υποστεί δραματική μείωση της χιονοκάλυψης, αλλά όχι με τον ρυθμό που είδαμε στα ελληνικά βουνά».
Η μελέτη είναι μια από τις πρώτες μακροχρόνιες αναλύσεις των ελληνικών βουνών.
«Η μελέτη των ορεινών περιβαλλόντων είναι εγγενώς δύσκολη λόγω της απομακρυσμένης πρόσβασης», είπε ο Αλεξόπουλος, προσθέτοντας ότι η εγκατάσταση μετεωρολογικών σταθμών για τη λήψη μετρήσεων και τη διατήρηση σταθερού αρχείου παρατηρήσεων είναι δύσκολη.
«Στην Ελλάδα δεν δώσαμε μεγάλη σημασία σε αυτό γιατί ποτέ δεν καταλάβαμε πραγματικά τη σημασία της συμβολής του χιονιού στους υδάτινους πόρους», είπε. «Αλλά καθώς αυτό αλλάζει, καθώς αρχίζει να μειώνεται, βλέπουμε αυτές τις ξηρασίες και προσπαθούμε να τις εξηγήσουμε».
Ενώ ο Παρνασσός δεν συμμετείχε στη μελέτη, ο Αλεξόπουλος είπε ότι εξακολουθεί να είναι αντιπροσωπευτική των συνθηκών σε όλη την Ελλάδα.
Ο αντίκτυπος της έλλειψης χιονιού έχει ήδη εμφανιστεί
Πίσω στην Αράχωβα, στη σκιά του Παρνασσού, οι συνέπειες ήταν ήδη εμφανείς.
«Το νερό στην Αράχωβα παρέχεται 100% από το λιώσιμο του χιονιού», δήλωσε η τοπική εστιάτορας Ακτίδα Κορίτου.
Είπε ότι οι ντόπιοι συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο τη λειψυδρία και προσέχουν ιδιαίτερα να μην το σπαταλούν, ειδικά το καλοκαίρι, όταν η έλλειψη νερού είναι στο χειρότερο.
Ο δήμαρχος είπε ότι ο κόσμος είναι πολύ ανήσυχος γιατί οι πηγές στην Αράχωβα στερεύουν και οι δεξαμενές δεν αναπληρώνονται.
«Τα μεγαλύτερα προβλήματα ξεκινούν στα τέλη Αυγούστου και στις αρχές Σεπτεμβρίου και συνεχίζονται μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου ή τις αρχές Οκτωβρίου», είπε ο Στάσας.
Ο Στάζας είπε ότι μια απροσδόκητη χιονόπτωση τον Απρίλιο έπιασε τους ντόπιους απροσδόκητους και την καλωσόρισε, αλλά “έκανε λίγα για να γεμίσουν οι δεξαμενές”.
Προσαρμογή σε λιγότερο χιόνι
Οι αρχές προσπαθούν να προσαρμοστούν. Η πόλη διερευνά την κατασκευή μικρών φραγμάτων για να αποτρέψει τη διαρροή νερού, ενώ τα χιονοδρομικά κέντρα εφαρμόζουν μέτρα συσσώρευσης χιονιού για να διατηρηθεί το χιόνι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Λιγότερο χιόνι σημαίνει επίσης ξήρανση της βλάστησης και αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς. Ο Στάσας είπε ότι οι πυρκαγιές στη βόρεια Ελλάδα δεν ήταν πραγματικά πρόβλημα στο παρελθόν, αλλά αυτό έχει αλλάξει.
«Πριν από τριάντα, 40 χρόνια, μπορούσες να βάλεις φωτιά ανάμεσα στα έλατα και το βουνό δεν θα καεί ποτέ», είπε. «Αλλά τώρα υπάρχει μεγάλος κίνδυνος λόγω της έντονης ξηρασίας».
Αλλάζει και η οικονομία του σκι της Αράχωβας.
Η Κορίτου, η οποία εργαζόταν στο χιονοδρομικό κέντρο όταν άνοιξε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, είπε ότι η χιονοδρομική περίοδος ξεκινά τώρα τον Ιανουάριο αντί για τον Δεκέμβριο.
“Κανείς δεν πρόκειται να έρθει στα βουνά για τα Χριστούγεννα. Θα πάνε στην Ελβετία. Θα πάνε όπου έχει χιόνι”, είπε. “Έτσι φεύγουν και (η επιχείρηση) έχει πέσει. Αυτά τα Χριστούγεννα, έχει μειωθεί κατά 30%, τουλάχιστον για μένα.”
Σε απάντηση, η πόλη προσπαθεί να διαφοροποιηθεί πέρα από τον χειμερινό τουρισμό, προωθώντας την ορεινή πόλη της Αράχωβας ως καλοκαιρινό προορισμό.
«Κάποιος μπορεί να κολυμπήσει και να είναι εδώ σε 20 λεπτά γιατί είναι ωραίο», είπε ο Στάσας. «Αλλά για να μπορέσουμε να διατηρήσουμε τον καλοκαιρινό τουρισμό, πρέπει να έχουμε νερό».
Αναπολώντας τους περασμένους χειμώνες
Οι ντόπιοι θυμούνται ακόμα τον χειμώνα. Η Κορίτου θυμάται τους αγρότες που ήταν απασχολημένοι με τη συγκομιδή των σταφυλιών πριν από την πρώτη χιονόπτωση στα τέλη Οκτωβρίου. Οι άνθρωποι έβαζαν φτυάρια πίσω από τις πόρτες τους και οι γείτονες συνεργάστηκαν για να καθαρίσουν τους δρόμους. Θυμάται επίσης μέρη του βουνού όπου το χιόνι δεν έλιωσε ποτέ μέχρι τον επόμενο χειμώνα.
«Υπάρχουν στιγμές που αισθάνεσαι απελπισμένος», είπε η Κορίτου. “Για όσους από εμάς γνωρίζουμε τον χειμώνα, είναι απογοητευτικό να μην βλέπουμε χιόνι. Θέλετε χιόνι το χειμώνα. Η αλλαγή είναι τεράστια.”
