Διεθνή

Κάποιες αλήθειες για το Μεταναστευτικό

Υπό το φως ακόμα μιας τραγωδίας στα νερά της Μεσογείου, ίσως της μεγαλύτερης των τελευταίων ετών, θα δούμε τις επόμενες μέρες να παρελαύνουν μπροστά μας άφθονες κριτικές, αφορισμοί και μαγικές λύσεις για το Μεταναστευτικό ζήτημα. Τα πραγματικά περιστατικά έχουν να κάνουν με πλοιάριο λαθρεμπόρων το οποίο βυθίστηκε στα ύδατα της Λιβύης 190 χιλιόμετρα νότια της ιταλικής Λαμπεντούζα, παίρνοντας μαζί του περί τις 700 ψυχές παράτυπων μεταναστών, ενώ επιχειρούσε να εισέλθει σε ιταλικό έδαφος. Αν όχι από τη συνειδητοποίηση ότι το Μεταναστευτικό αποτελεί σύνθετο διεθνές ζήτημα, τουλάχιστον από σεβασμό στους εκατοντάδες νεκρούς καλό θα ήταν να λάβουμε υπόψη πως ούτε εύκολες εξηγήσεις, ούτε μαγικές λύσεις υφίστανται.

Οι συνδυασμένες δυνάμεις των ευρωπαϊκών κρατών πράττουν σε περιστατικά σαν αυτό οτιδήποτε περνά από το χέρι τους ώστε να διασώσουν τους ναυαγούς, με αποτέλεσμα μόνο μέσα στους τέσσερις μήνες του 2015 να έχουν διασωθεί περίπου 10.000 άνθρωποι. Οι ευρωπαϊκές λιμενικές δυνάμεις καλούνται καθημερινά να διακινδυνεύουν προκειμένου να διασώσουν καραβιές παράτυπων μεταναστών οι οποίες έχουν αφεθεί στην τύχη τους από τους λαθρεμπόρους με μόνη οδηγία «εκεί είναι τα φώτα, άντε και καλή τύχη», ωστόσο είναι αδύνατο να ασκούν αποτελεσματικό έλεγχο στο σύνολο της Μεσογείου Θάλασσας, πόσο μάλλον όταν μιλάμε για περιπτώσεις εκτός των χωρικών τους υδάτων.

Οποιεσδήποτε «πονηρές» σκέψεις για υποτιθέμενη αδιαφορία των ευρωπαϊκών δυνάμεων όχι μόνο διαψεύδονται από τα στοιχεία των διασωθέντων, αλλά αποτελούν και προσβολή στον χαρακτήρα των λιμενικών αρχών. Ως κατεξοχήν ναυτικός λαός, οι Έλληνες γνωρίζουμε ότι μέσα στη θάλασσα η αλληλεγγύη αποτελεί τη μόνη επιλογή.

Τις πταίει λοιπόν για τραγωδίες όπως αυτή; Ατυχήματα συμβαίνουν, τα  βαθύτερα αίτιά τους είναι όμως αυτά που έχουν σημασία. Το μερίδιο ευθύνης των δυτικών κρατών για την αποσταθεροποίηση κρατών της Μέσης Ανατολής είναι βεβαίως αδιαμφισβήτητο και διαχρονικό. Όταν οι (όποιες) δομές μιας κοινωνίας καταρρέουν, η έξοδος αποτελεί αυτοσκοπό. Η μαζική όμως μετανάστευση δεν είναι ένα φαινόμενο της τελευταίας πενταετίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους προορισμούς μετανάστευσης κάθε είδους εξαιτίας του φιλελευθερισμού και του επιπέδου διαβίωσης που ακόμη κι εντός της κρίσης διατηρεί. Όσο υπάρχουν ανισότητες αυτό δε θα μεταβληθεί, και μάλλον το φαινόμενο θα εντείνεται μέσω των δικτύων που αναπτύσσουν οι μετανάστες που έχουν εγκατασταθεί ήδη στη Γηραιά Ήπειρο.

Οτιδήποτε κι αν συμφωνηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τους μηχανισμούς ελέγχου και τις διαδικασίες διάσωσης, ακόμα κι αν ενισχυθούν σημαντικά τα κονδύλια προς Ισπανία, Μάλτα, Γαλλία, Ιταλία, Κύπρο και Ελλάδα το βασικό ζήτημα θα παραμένει. Εκατομμύρια άνθρωποι, πρόσφυγες ή παράτυποι μετανάστες, θα επιχειρούν με ανορθόδοξους κι επικίνδυνους τρόπους να φτάσουν στην Ε.Ε, κυρίως δε σε Γερμανία και Σουηδία που αποτελούν αντιστοίχως το 24% και το 19% των συνολικών αιτήσεων ασύλου (στην Ελλάδα αντιστοιχεί το 1%, βλ. Υ.Γ). Η αποστολή οικονομικής βοήθειας στις χώρες αφετηρίας με σκοπό την άνοδο του εκεί βιοτικού επιπέδου μετράει ήδη δεκαετίες με αρνητικά αποτελέσματα.

Μακροπρόθεσμα, οι μόνες πραγματικές λύσεις φαντάζουν απίθανες. Κάποιο μέρος της αλυσίδας πρέπει να σπάσει. Για να σταματήσουν οι χώρες της περιφέρειας να εξάγουν ανθρώπους θα πρέπει οι ίδιες, κατά κύριο λόγο με τις δικές τους δυνάμεις, να οικοδομήσουν δομές, θεσμούς και οικονομίες ώστε να αφαιρέσουν το κίνητρο της μετακίνησης από τους πολίτες τους. Εάν όμως κάτι τέτοιο ήταν δυνατό, δε θα είχε ήδη γίνει πράξη;

Από την άλλη, για να σταματήσει η Ευρώπη να μετράει νεκρούς στις ακτές της είτε θα πρέπει να «ισοφαρίσει» σε θελκτικότητα κράτη όπως η Σαουδική Αραβία, η Κίνα ή η Ινδία, θυσιάζοντας την ίδια της την ταυτότητα, είτε να αποδεχθεί εκατομμύρια μεταναστών με νόμιμο και «ελεγχόμενο» τρόπο, ‘θυσιάζοντας την ίδια της την ταυτότητα’. Μόνη εναλλακτική σε αυτά τα σενάρια είναι η πραγματικότητα, ίσως με κάποια ενίσχυση του διασυνοριακού ελέγχου, δηλαδή η προσπάθεια αποτροπής εισόδου, η οποία όμως συχνά αποδεικνύεται αναποτελεσματική κι ανεπαρκής. Οι πρώτες δυο επιλογές φαντάζουν απίθανες και θα σήμαναν κοινωνική και πολιτισμική επανάσταση. Αυτή που ισχύει σήμερα δεν λύνει το πρόβλημα επ’ ουδενί, έχει ως αποτέλεσμα πολλούς νεκρούς κι ακόμη περισσότερους εγκλωβισμένους, ενώ εύκολα μπορεί να χαρακτηρισθεί ανεπαρκής και υποκριτική. Δεν ανοίγει όμως θέματα που καμία κοινωνία δε θα ήθελε να ανοιχθούν.

Υ.Γ Παρότι η Ιταλία με την Ελλάδα λόγω γεωγραφικής θέσης αποτελούν τους πρώτους προορισμούς των παράτυπων μεταναστών, εκείνοι ακόμα και στην περίπτωση που δικαιούνται άσυλο (π.χ Σύριοι) συνήθως δεν το αιτούνται. Ο λόγος για αυτό δεν είναι άλλος από το γεγονός πως εφόσον το λάβουν πρέπει να παραμείνουν εντός της επικράτειας. Δεν δύνανται να μεταναστεύσουν στη συνέχεια στα κράτη που αποτελούν τον πραγματικό, τελικό προορισμό τους που είναι συνήθως η Γερμανία και η Σουηδία.

Υ.Γ 2 Προς αποσαφήνιση κι ενημέρωση: Οι όροι παράτυπος μετανάστης και πρόσφυγας δεν είναι ταυτόσημοι. Στην Ελλάδα και την Ευρώπη εισέρχονται δεκάδες χιλιάδες παράτυποι μετανάστες, πολλοί εκ των οποίων κατόπιν ελέγχου αποδεικνύεται πως κινδυνεύουν ή διώκονται στην πατρίδα τους και επομένως εφόσον βρεθούν σε ευρωπαϊκό έδαφος, δύνανται να αιτηθούν άσυλο το οποίο κατά κανόνα τους δίνεται (π.χ Σύριοι, Λίβυοι, Σομαλοί).

Ταυτόχρονα, ένα μεγάλο ποσοστό προέρχεται από κράτη όπως το Μπανγκλαντές, η Νιγηρία και το Πακιστάν. Τέτοιου είδους μετανάστες είναι παράτυποι, κατά κανόνα δεν φανερώνουν τα στοιχεία τους καθώς γνωρίζουν πως δεν δικαιούνται άσυλο, με στόχο να βρουν ένα εισόδημα που θα τους εξασφαλίσει τη μετέπειτα μετάβασή τους προς τον Ευρωπαϊκό Βορρά.