Για τις τηλεοπτικές άδειες

Σκέψεις, συλλογισμοί και συμπεράσματα από την πολύκροτη δημοπράτηση

Νέα δεδομένα και πολλά ερωτήματα φέρνει η ολοκλήρωση της διαδικασίας δημοπράτησης των τεσσάρων τηλεοπτικών αδειών πανελλαδικής εμβέλειας.

Τι ξέρουμε:

  • Κανάλια νομίμως πλέον θα κατέχουν για τα επόμενα δέκα χρόνια ο Αλαφούζος, ο Κυριακού, ο Μαρινάκης και ο Καλογρίτσας.
  • Στα ταμεία μπήκαν αισίως 250 εκατομμύρια, λεφτά που ο Τσίπρας ήδη έταξε πως θα μοιράσει σε «ευπαθείς ομάδες».
  • Κανάλι δεν παίρνει αν δεν έχεις γερό πορτοφόλι.

Πιο πολλά είναι όμως αυτά που δεν ξέρουμε:

  • Γιατί δίνονται μόνο τέσσερις άδειες, όταν στο εξωτερικό υπάρχουν χιλιάδες κανάλια;
  • Μπήκε τάξη στο τηλεοπτικό τοπίο;
  • Χτυπήθηκε η διαφθορά;
  • Θα κλείσουν κανάλια;
  • Θα χαθούν θέσεις εργασίας;

Θα τα δούμε όλα αναλυτικά. Ένα ένα.

Γιατί τέσσερις άδειες;

Είναι το ερώτημα που απασχολεί πολλούς.

Η κυβέρνηση, επικαλούμενη έρευνα του πανεπιστημίου της Φλωρεντίας, υποστηρίζει ότι μόνον τέσσερα κανάλια εθνικής εμβέλειας γενικού περιεχομένου, μπορεί να αντέξει η τηλεοπτική αγορά, που έχει συρρικνωθεί στα 200 εκ. ευρώ το χρόνο.

Το αν χωρούν μόνο τέσσερα ιδιωτικά κανάλια εθνικής εμβέλειας, δεν το ξέρουμε. Ίσως και να χωρούν ένα – δύο παραπάνω.

Ξέρουμε όμως ότι σίγουρα δεν χωρούν επτά ή οκτώ, όπως θέλει η Νέα Δημοκρατία, δεσμευόμενη κιόλας πως θα μοιράσει και άλλες άδειες όταν επανέλθει στην εξουσία. Το ξέρουμε από το λουκέτο του Alter και από τα τεράστια θαλασσοδάνεια των ιδιωτικών σταθμών.

Δάνεια, που όπως μάθαμε -επισήμως τουλάχιστον- προχτές, δίνονται με «εγγυήσεις-αέρα». Δάνεια όμως, που χρηματοδοτούταν από τις πολλαπλές ανακεφαλαιοποίησεις των τραπεζών. Άρα, χρήμα δημόσιο.

Η περίπτωση της Βρετανίας

Και εδώ, πολλοί προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν το παράδειγμα της Βρετανικής τηλεόρασης για να αποδείξουν ότι η ελληνική αγορά ‘σηκώνει’ περισσότερα κανάλια. Όμως, κάποιοι είτε εθελοτυφλούν είτε πραγματικά δεν έχουν επίγνωση της πραγματικότητας, παρότι παρουσιάζονται ως ειδήμονες.

Στη Βρετανία, λοιπόν, υπάρχουν πάνω από 60 τηλεοπτικοί σταθμοί εθνικής εμβέλειας, διαθέσιμοι δωρεάν μέσω ψηφιακού σήματος. Αλλά, μόνον πέντε εξ αυτών είναι γενικού περιεχομένου, άρα κύριοι παίκτες της αγοράς. Ούτε τέσσερις που είπε ο υπουργός Ξυδάκης προχτές, ούτε 520 που αφήνει να εννοηθεί ο ΣΚΑΪ.

Πέντε λοιπόν: To BBC One, το BBC Two, το ITV, το Channel 4 και το Channel 5, που μοιράζονται γύρω στο 60% της τηλεθέασης.

Τα υπόλοιπα κανάλια είναι θεματικά, είτε ειδησεογραφικά, είτε ψυχαγωγικά, είτε αθλητικά, είτε κινηματογραφικά, είτε παιδικά. Το καθένα, μετά βίας πιάνει το 1% στην τηλεθέαση και ανήκουν… μαντέψτε που: στο BBC, στο ITV, στο Channel 4 στο Channel 5 και σε άλλα δύο-τρία μεγάλα συγκροτήματα.

Το ITV, το Channel 4 και το Channel 5 δε, δεν παράγουν δικές τους ειδήσεις, αλλά τους τις παρέχει το ΙΤΝ (Independent Television News).

Άρα, στη Βρετανία, που οι πολέμιοι του νέου νόμου χρησιμοποιούν ως παράδειγμα προς μίμηση, υπάρχουν μόλις ΤΡΕΙΣ πάροχοι ειδήσεων, και μάλιστα αν εξαιρέσουμε το δημόσιο BBC, μένουν μόνο δύο ιδιωτικοί, το ITN και το θεματικό ειδησεογραφικό Sky News. Αυτό κι αν είναι λοιπόν ολιγοπώλιο στην ενημέρωση!

Το επιχείρημα περί ολιγοπωλίου στην ενημέρωση λόγω του περιορισμένου αριθμού αδειών, έχει ήδη καταρρεύσει. Κι αυτό διότι η ύπαρξη πολλών ιδιωτικών σταθμών δεν εγγυήθηκε ποτέ την πολυφωνία.

Το βιώσαμε στα έξι χρόνια μνημονίου και το βιώσαμε πιο πολύ όλοι τον Ιούνιο του ’15, που οι ιδιωτικοί σταθμοί πλάσαραν φουλ το ‘ναι’ (άκου σύμπτωση), και η ΕΡΤ μόνη να προσπαθεί να κρατήσει μια ισορροπία.

Αν θες, λοιπόν, να εγγυηθείς την πολυφωνία και την ανεξαρτησία, μπορείς να αντιγράψεις την Βρετανία, αφού τόσο το θες νεοέλληνα, και εισάγεις τον όρο «Δέουσα Αμεροληψία» (Due Impartiality), δημιουργείς ένα πραγματικά ανεξάρτητο και ισχυρό Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, με ουσιαστικό ρόλο. Που να ελέγχει την πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία των καναλιών και του περιεχομένου τους. Όχι απλά να βάζει πρόστιμα επειδή ένας καλεσμένος εκπομπής έβρισε on air.

Αλλά όλα αυτά είναι πολύ μακρινά, σωστά;

Χτυπήθηκε η διαπλοκή με το διαγωνισμό;

Προφανώς και όχι, αφού συχνότητα εν τέλει πήραν οι πιο πορτοφολάτοι εφοπλιστές και εργολάβοι! Άλλωστε, δεν ξέρουμε αν η πάταξη της διαπλοκής ήταν και ο σκοπός της δημοπράτησης ή απλά η δημιουργία μιας νέας διαπλοκής, που θα ευνοεί τον ΣΥΡΙΖΑ αντί των ΝΔ-ΠΑΣΟΚ.

Ιδιωτική Τηλεόραση χωρίς διαπλεκόμενα συμφέροντα δεν υπάρχει. Πουθενά στον κόσμο. Μα στη Αγγλία, μα στην Αμερική. Κι αυτό γιατί η τηλεόραση έχει ένα κουσούρι από γεννησιμιού της: είναι ακριβή μπίζνα. Θέλει προσωπικό, στούντιο, μηχανήματα, κτίρια, συνδρομές.

Μπίζνα ακριβή, αλλά δίνει εξουσία, που επηρεάζει το λαό.

Κι εδώ προκύπτει αυτή η υπέροχη σχέση που δημιουργείται στο αμαρτωλό τρίγωνο μεταξύ τραπεζικού-μιντιακού-πολιτικού συστήματος. Όταν έχεις επιρροή, μπορείς να ασκήσεις πίεση. Πολιτική και οικονομική.

Αν θες να δημιουργήσεις πραγματικά ανεξάρτητη ενημέρωση, στηρίζεις τη δημιουργία μιας πραγματικά αυτόνομης και ισχυρής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και ενισχύεις τη δημιουργία ανεξάρτητων τηλεοπτικών σχημάτων από τοπικές κοινωνίες και συνεταιρισμούς δημοσιογράφων.

Είπαμε, μακρινά πράγματα….

Οι ‘καλοί’ καναλάρχες

Οι τηλεοπτικοί σταθμοί έχουν επιδοθεί σε έναν μαραθώνιο τηλεοπτικών spot, στα οποίο διατρανούν περήφανα τα ποσά που έχουν πληρώσει όλα αυτά τα χρόνια σε φόρους, μισθούς και εργοδοτικές εισφορές. Άρα, έξοδα που πληρώνει κάθε επιχείρηση!

Ηθελημένα, τα κανάλια παρουσίαζαν τις υποχρεώσεις τους ως προσφορά στο κοινωνικό σύνολο! Δεν εξηγούν όμως πόσα κέρδη απέφεραν στους καναλάρχες τους, ούτε λένε ξεκάθαρα πόσο φθηνά χρησιμοποιούσαν δημόσιες συχνότητες αυτά τα χρόνια.

Επί παραδείγματι, όσα χρήματα προσέφερε το STAR για μια συχνότητα δεκαετούς διάρκειας προχτές, λίγο παραπάνω πλήρωσε σε δικαιώματα χρήσης συχνοτήτων τα τελευταία 23 χρόνια. Συγκεκριμένα, για κάθε χρόνο εκπομπής του, το STAR πλήρωνε για χρήση δημόσιας συχνότητας 760.000 ευρώ το χρόνο. Κατά άλλους, ποσό ικανοποιητικό, κατά άλλους ποσό γελοίο.

Δεν μας λένε επίσης ότι τα περισσότερα ιδιωτικά κανάλια λειτουργούν με το εξής δόγμα: Πέντε-δέκα εκλεκτές τηλεπερσόνες και διευθυντικά στελέχη παίρνουν δεκάδες χιλιάδες ευρώ το χρόνο, ενώ το υπόλοιπο προσωπικό παίρνει 600 ευρώ το μήνα, και δεν πληρώνεται και στην ώρα του (υπάρχουν βέβαια σταθμοί εξαιρέσεις σε αυτό).

Οπότε το να προτάσσεται από τις ιδιοκτησίες των σταθμών το επιχείρημα για απώλεια θέσεων εργασίας, είναι τουλάχιστον προκλητικό.

Το ενδεχόμενο να χαθούν θέσεις εργασίας ωστόσο είναι πολύ σοβαρό και σημαντικό και πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο μπορούν να περιοριστούν οι απώλειες θέσεων εργασίας στον ήδη κατεστραμμένο χώρο των ΜΜΕ.

Το μέλλον

Εκτίμησή μου όμως είναι ότι δεν θα ‘κλείσουν’ σταθμοί. Μην ξεχνάμε ότι δύο από τους τέσσερις καναλάρχες της νέας τηλεοπτικής εποχής (Καλογρίτσας και Μαρινάκης) δεν έχουν κανάλια. Ταυτόχρονα, τέσσερα υπάρχοντα κανάλια (Epsilon, Mega, Star και Alpha) δεν έχουν πάρει άδεια μέχρι στιγμής. Δύο από αυτά θα μπορούσαν να αγοραστούν από τους Καλογρίτσα και Μαρινάκη όπως είναι επιπλωμένα.

Θεωρώ επίσης πιθανή την μεταφορά κάποιων εκ των σταθμών σε άλλες πλατφόρμες, όπως αυτές του OTE TV και της NOVA ή και μέσω νέων καλωδιακών μέσων. Οι υπάρχοντες καναλάρχες δύσκολα θα παραδώσουν τα όπλα, ακόμη και αν δεν δικαιωθούν από το ΣτΕ και τα ευρωπαϊκά δικαστήρια.

Τυχόν εκπομπή τους σε εναλλακτική πλατφόρμα θα πρέπει φυσικά να πάρει την έγκριση του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (αν και όποτε επιτρέψει η ΝΔ να συσταθεί).

Δεδομένη θα πρέπει επίσης να θεωρείται η μετατροπή κάποιων υπαρχόντων τηλεοπτικών σταθμών σε «θεματικών», όταν ξεκινήσει η διαδικασία αυτή. Τέτοια άδεια θα μπορούσε να διεκδικήσει π.χ. το Epsilon, που έτσι κι αλλιώς πέρα από ένα 45λεπτό δελτίο την ημέρα με πλάνα κλεμμένα από άλλα κανάλια και τον Ευαγγελάτο, όλη μέρα παίζει κουτσομπολιά, μέντιουμ, τελεμάρκετινγκ και κολλαγόνο.

Εν κατακλείδι, από όλη τη διαδικασία, τρία είναι τα συμπεράσματα:

  • Η κυβέρνηση είναι -επικοινωνιακά- ο νικητής, αφού φαίνεται να χτυπά τη διαπλοκή, άσχετα αν το έκανε ή όχι.
  • Οι καναλάρχες επένδυσαν σε μία ρητορική που δεν έκανε γκελ στον κόσμο. Δεν τον ενδιαφέρει, καναλάρχη μου, τον κόσμο αν εσύ συγκεκριμένα θα χάσεις την άδειούλα σου, αρκεί στο ‘4’ του τηλεκοντρόλ να βλέπει κάτι που του αρέσει.
  • Η ελληνική τηλεόραση, χωρίς τις ριζικές τομές που χρειάζονται στην ΕΡΤ και στο ΕΣΡ, δεν θα είναι τίποτα παραπάνω από ένα μέσο άσκησης πίεσης του εκάστοτε βαρόνου, για να επιτύχει τα υπόλοιπα επιχειρηματικά του συμφέροντα. Όλα τα άλλα είναι τρίχες κατσαρές. Αλλά ο Έλληνας δεν αναζήτησε ποτέ και τίποτα διαφορετικό στην οθόνη του. Οπότε, ίσως αυτή να είναι και η τηλεόραση που του αξίζει…
* ο είναι δημοσιογράφος του Associated Press και Λέκτορας Δημοσιογραφίας στο City University of London
Σημείωση: Το άρθρο έχει τροποποιηθεί για τους εξής λόγους:

Αλλαγές στη μορφοποίηση του κειμένου