Abstract

Μια μεταρρύθμιση επιτακτική

Η ταφόπλακα της ελληνικής οικονομίας μπαίνει όταν το δυνητικό μέλλον καταστρέφεται.

Η Ελλάδα μαστίζεται από την έλλειψη του "επιχειρείν". Η Ελλάδα έχει περιέλθει σε ένα φαύλο κύκλο παραγωγής επιστημόνων και ώθησής τους εκτός συνόρων.

Το βασικότερο όλων είναι ότι το σύστημα αυτό είναι αυτοτροφοδοτούμενο. Ένας ιός που βρίσκεται στον ανθρώπινο οργανισμό, κι ενώ ο ίδιος θέλει να τον αποβάλει, ταυτόχρονα άθελά του τον τρέφει και τον διογκώνει.

Ποιος νέος θέλει να επιχειρήσει στην Ελλάδα; Έναντι ποιας ευρωπαϊκής χώρας η Ελλάδα μοιάζει ανταγωνιστική ως προς τη φορολογία και το κόστος εργασίας; Eξηγώντας το χαρακτηριστικό της αυτοτροφοδοσίας, η πραγματικότητα δείχνει ότι ολοένα και περισσότεροι νέοι οδηγούνται στην αναζήτηση εργασίας στο εξωτερικό, ενώ το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τη σταδιακή συνταξιοδότηση των ήδη εργαζομένων, θα αυξάνει τόσο το κόστος εργασίας όσο και τη φορολόγηση.

Το γιατί όμως οι νεότεροι είναι αυτοί που εξωθούνται, ενώ όσο η ηλικία αυξάνει τα ποσοστά εξόδου από τη χώρα φθίνουν, απαντάται από το στοιχείο της ελαστικότητας. Όσο η ηλικία αυξάνει, τόσο λιγότερο ο άνθρωπος επιλέγει να ρισκάρει επιδιώκοντας ένα διαφορετικό μέλλον.

Όσο η ηλικία αυξάνει, τόσο μειώνεται κατά μέσο όρο η ελαστικότητα στο ρίσκο. Μία στάση αυξανόμενης αδράνειας, δίχως κάποιο ιδιαίτερο αντίκτυπο, όπως είναι αναμενόμενο.

Έχω στο μυαλό μου δυο βασικές κατηγορίες νέων που αποχωρούν από τη χώρα. Από τη μια πλευρά εκείνους οι οποίοι μετά την κτήση του βασικού τίτλου σπουδών, με την οικονομική στήριξη της οικογένειας αναζητούν διέξοδο στο εξωτερικό και από την άλλη πλευρά εκείνους οι οποίοι παρέμειναν λίγα χρόνια και τελικά αψήφησαν την αρχική τους άρνηση να αναζητήσουν εργασία εκτός Ελλάδος είτε λόγω εμμονής με αυτή τη χωρά είτε λόγω οικονομικής αδυναμίας.

Η ανθρώπινη φθορά υπάρχει και στις δύο κατηγορίες, αλλά το μέγεθος καλό θα ήταν να αναλογιστεί κανείς ότι ποικίλει.

Και όσο ευχάριστο είναι μια χώρα να καταφέρνει να παράγει ένα ιδιαίτερο, ανταγωνιστικό προϊόν και έπειτα να το εξάγει στο εξωτερικό, τόσο δυσάρεστο είναι να αναπτύσσει τους ορίζοντες ανθρώπων και να τους ωθεί εκτός των συνόρων της. Και πάνω σε αυτό θα προσθέσω δυο γραμμές καθαρά πρακτικές: Πρώτα, το γεγονός ότι η αγορά εργασίας δε συμπεριφέρεται όπως κάθε άλλο προϊόν εφόσον η εξαγωγή ενός ανθρώπου δεν έχει οικονομικό αντίκτυπο (και βασικό εργαλείο εδώ δε μπορεί να είναι άλλο από το ισοζύγιο εισαγωγών-εξαγωγών).

Έπειτα ένα προϊόν δεν έχει συμπεριφορική διάσταση. Ο άνθρωπος το κατευθύνει και αποφασίζει πως και που θα το διανέμει. Αντίθετα η ανθρώπινη εργασία ταυτίζει το προϊόν και τον άνθρωπο. Η διαφορά είναι προφανής: Ο εξαναγκασμός εξόδου από τη χώρα για εύρεση εργασίας φθείρει τους εξαναγκαζόμενους, και σε σύνδεση με το στοιχειό της ελαστικότητας που ήδη ανέφερα, κυρίως τις νέες γενιές.

Δε θα συζητήσω εάν συνεχής λιτότητα ήταν ή αποτελεί λύση για την ελληνική οικονομία. Η ουσία της λύσης του ελληνικού προβλήματος εξάλλου, δε βρίσκεται εκεί. Η ταφόπλακα της ελληνικής οικονομίας μπαίνει όταν το δυνητικό μέλλον καταστρέφεται.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, το «καλό» σενάριο του δυνητικού μέλλοντος περιλαμβάνει ασφαλώς ένα εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο γίνεται αρωγός της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας. Σε αυτό χρειάζεται να μπει ένας φραγμός, ο οποίος θα πρέπει να εξασφαλίζει μία κόκκινη γραμμή ανόδου του «επιχειρείν», με άμεσα μέτρα αφ’ ενός μεν στην φορολογία των επιχειρήσεων, αφ’ ετέρου δε στο κόστος εργασίας.

Κανείς δε θέλει να γίνεται μάντης κακών, αλλά εφόσον δε γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, η ελληνική οικονομία θα βαραίνει κάτω από την απλή παρατήρηση της παραγωγής επιστημόνων και του δημογραφικού της προβλήματος (που ήδη αντιμετωπίζει, αλλά σε μία γενιά θα έχει δυσβάσταχτες οικονομικά συνέπειες).

Αναλογίζομαι το θλιβερό του πράγματος: Ο απόφοιτος του ελληνικού πανεπιστημίου, δεν αποτελεί τίποτα παραπάνω από το προϊόν της επένδυσης του ελληνικού κράτους στο πρόσωπο αυτό. Αν ορίσω «επιτυχή» την επένδυση στην οποία ο νέος θα ξεκινήσει να παράγει για αυτή τη χώρα, ενώ την ορίσω σαν «ανεπιτυχή»,το ρίσκο της («βίαιης») εξόδου του από τη χώρα, η ελληνική κοινωνία βαθαίνει κάτω από ένα θλιβερό ισοζύγιο, το οποίο χρίζει επιτακτικής αντιμετώπισης.