Abstract

Social media και πολιτική

Οι προοπτικές πραγμάτωσης της αυθεντικής δημοκρατίας στο τεχνοδικτυακό περιβάλλον

Ο ρόλος της πολιτικής επικοινωνίας είναι καταλυτικός για την εξέλιξη της πολιτικής διαδικασίας, καθώς η πολιτική και η επικοινωνία βρίσκονται σε μια διαρκή σχέση αλληλεπίδρασης.

Στην εποχή μας, έχει αναδειχθεί μια «πολιτική βιομηχανία», όπου επικοινωνιολόγοι ή αλλιώς spin doctors, σύμβουλοι, διαφημιστές επιδίδονται στην μάχη του πολιτικού ανταγωνισμού για την προσέλκυση των ψηφοφόρων-καταναλωτών. Υπάρχουν τέσσερεις προσεγγίσεις ως προς το φαινόμενο της πολιτικής επικοινωνίας.

Η εργαλειακή προσέγγιση εκλαμβάνει το πεδίο των ΜΜΕ, ως το μέσο δια του οποίου οι πολιτικοί θα χειραγωγούν την κοινή γνώμη. Η οικουμενική προσέγγιση αφορά μια διαδικασία-αλληλεπίδραση μεταξύ πολιτικών και πολιτών ως προς την μετάδοση και ανταλλαγή πληροφοριών.

Στην ανταγωνιστική προσέγγιση, οι δρώντες επιδίδονται σε έναν ανταγωνισμό με στόχο την επιρροή και την ποδηγέτηση της κοινής γνώμης , μέσω των κυρίαρχων μέσων επικοινωνίας. Η διαλογική προσέγγιση που αντλεί τις θεωρητικές της πηγές απο την αρχαία ελληνική διανόηση αποσκοπεί στην ολοένα και μεγαλύτερη διείσδυση των πολιτών στην δημόσια σφαίρα, στο πλαίσιο της διαβούλευσης και του δημοκρατικού διαλόγου.

Σε αυτήν την κατηγορία εμπίπτουν τα social media, τα οποία δινουν περιθώρια για την ένταξη του κοινού στην πολιτική επικοινωνία.

Η είσοδος των social media στην ανθρώποτητα προκάλεσε κοσμογονικές αλλαγές σε όλες τις πτυχές του κοινωνικού βίου.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιδρούν στην πολιτική διαδικασία, δίδοντας περιθώρια αναβάθμισης του ρόλου των πολιτών στο πολιτικό σύστημα, μέσω «ευκαιριών συμμετοχής».

Η προεκλογική καμπάνια του Ομπάμα στο 2008 αποτέλεσε μια πραγματική επάνασταση στον χώρο της πολιτικής επικοινωνίας. Ο Αμερικάνος πρόεδρος καλούσε τους πολίτες να συμμετέχουν σε δημόσιο διάλογο για τα πολιτικά ζητήματα. Δεσμεύτηκε ως προς την ανοιχτή ηλεκτρονική διακυβέρνηση, την διαφάνεια και την συμμετοχή. Μέσω του διαδικτύου, ο Ομπάμα ήλθε σε άμεση επαφή με τους πολιτές, ενώ μείωσε το κόστος των προεκλογικών εξόδων. Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση προσέφερε την ευκαιρία πρόσβασης των πολιτών στα δημόσια έγγραφα.

Οι πολίτες δύνανται να αυτοοργανωθούν και να αναλάβουν πρωτοβουλίες, αξιοποιώντας την δυναμική των social media. Η αυτοοργάνωση των πολίτων αναιρεί την αναγκαιότητα της διαμεσολάβησης κομμάτων, προκειμένου ο πολίτης να αναπτύξει πολιτική δράση.

Μέσα απο το μαζικό κάλεσμα στο διαδίκτυο, οργανώθηκαν τα κινήματα των Αγανακτισμένων σε Ελλάδα-Ισπανία και το κίνημα της Occupy Wall Street. Αναδύεται μια «νέα ισορροπία δύναμης» που εν πολλοίς υποκαθιστά τον ρόλο των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης.

Ωστόσο, παρότι τα πολιτικά πρόσωπα χρησιμοποιούν τα social media, απουσιάζει ο διάλογος και η παρέμβαση. Οι πολιτικοί αντιπρόσωποι αρκούνται στην χρήση τους για λόγους αυτοπροβολής. Οι σπάνιες διαδικτυακές συζητήσεις μεταξύ πολιτών και πολιτικών διεξάγονται για λόγους εντυπωσιασμού. Τα πολιτικά πρόσωπα αποκρίνονται στις ερωτήσεις των πολιτών κατα τρόπο που θυμίζει έντονα τις συνεντεύξεις τους στα τηλεοπτικά πάνελ.

Προς το παρόν, τα social media χρησιμεύουν ώς ένα έξυπνο και φθηνό εργαλείο για την προεκλογική καμπάνια ενός υποψηφίου, για την προώθηση του πολιτικού μυνήματος και για λόγους επικοινωνιακής αντιπαράθεσης.

Τα κοινωνικά κινήματα απευθύνουν κάλεσμα για μαζικές συγκεντρώσεις, μέσω των σόσιαλ μίντια. Η πρακτική αυτή δεν διαφέρει σε τίποτα απο τα παραδοσιακά μέσα συγκρουσιακής πολιτικής δράσης, δια των οποίων οι πολίτες αρκούνται στην διαμαρτυρία, δίχως να αξιώνουν την θεσμική είσοδο της κοινωνίας στο πολιτικό σύστημα.

Έχοντας, ως αφετηρία ανάλυσης μας τα εξελιγκτικά στάδια της των πολιτείων, ανακύπτει το εξής ερώτημα: «Κατά πόσο είναι εφικτή η απευθείας μετάβαση της ανθρωπότητας απο το προ-αντιπροσωπευτικό στάδιο στο τελειωτικό στάδιο της ανθρώπινης ανάπτυξης, δηλαδή την δημοκρατική πολιτεία;»

Η συγκρότηση του τεχνοδιακτυακού επικοινωνιακού συστήματος εξαρτάται τόσο απο τις μορφές που θα λάβει η εξέλιξη της τεχνολογικής προόδου, όσο και απο τις μορφές διεκδίκησης της κοινωνίας έναντι της αυτονόμησης του πολιτικού φαινομένου και της πλήρους εξάρτησης του απο τους κανόνες των διεθνών αγορών.

Η προοπτική της συνάντησης κοινωνίας-πολιτικής στο τεχνοδικτυακό περιβάλλον διαφαίνεται στον ορίζοντα και η πραγμάτωση της δημοκρατίας θα καταστεί αναπόφευκτή. Στην παρούσα φάση, προϋποτίθεται η θεσμοθέτηση της ένταξης της κοινωνίας των πολιτών στο πολιτικό σύστημα, προκειμένου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να αποβούν εργαλεία συνάντησης της κοινωνίας με την πολιτική.

 

* ο είναι Πολιτικός Επιστήμονας, απόφοιτος του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών