Βιβλίο

«Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς»: Το Νόμπελ που τάραξε τα λιμνάζοντα ύδατα της Σοβιετικής Ένωσης

Πώς μπορούν να λείπουν από τις βιβλιοθήκες των αναγνωστών τα Νόμπελ; Ένα από αυτά είναι το «Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς» του Αλεξάντερ Σολζενίτσιν, το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ το 1970. Είναι το πρώτο βιβλίο του συγγραφέα, που με αυτό έγινε παγκόσμια γνωστός.

Πρόκειται για ένα ημιαυτοβιογραφικό μυθιστόρημα καθώς και ο συγγραφέας ήταν 8 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας. Εκδόθηκε με την άδεια του ίδιου του Χρουστσόφ, δεν εκτίμησε όμως σωστά τον κίνδυνο που εγκυμονούσε η έκδοσή του. Οι αναγνώστες έσπευσαν να το προμηθευτούν, γιατί κατάλαβαν, πως σε λίγο καιρό θα απαγορευόταν η κυκλοφορία του.

Μέσα από το βιβλίο έγιναν γνωστές οι συνθήκες που επικρατούσαν στα στρατόπεδα εργασίας, που δεν μπορούσαν να χαρακτηριστούν παρά ως απάνθρωπες. Επίσης, έτσι δόθηκε βήμα σε όλους τους νεκρούς των Σταλινικών στρατοπέδων. Ο Α. Σολζενίτσιν, παρόλο που είναι πολιτικός συγγραφέας τα έργα του δε χάνουν τη λογοτεχνική τους αξία. Πολλοί τον παρομοίασαν με τον Ντοστογιέφσκι, αλλά μάλλον είχε περισσότερα κοινά με τον Τολστόι. Εμπλούτισε τη Ρώσικη γλώσσα και ώθησε άψογα τη λογοτεχνία.

Στο βιβλίο καταγράφεται αναλυτικά μια από τις ημέρες που πέρασε ο Ιβάν Ντενίσοβιτς ή Σουκώβ μέσα σε ένα ειδικό στρατόπεδο εργασίας. Ο Σουκώβ στο στρατόπεδο όπου βρέθηκε με την κατηγορία της προδοσίας, προσπαθεί να διατηρήσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, κερδίζοντας έτσι την εσωτερική του ελευθερία. Η απανθρωπιά που χαρακτήριζε το σύστημα είναι φανερή στο έργο. Για αυτό και όταν βγήκε στη δημοσιότητα έφερε αμηχανία στους κομμουνιστές ανά τον κόσμο.

Ο Α. Σολζενίτσιν αντιδρά απέναντι στην ανελευθερία και στην δικτατορία του Στάλιν που προφανώς καμία σχέση δεν είχε με αυτήν που προλεταριάτου, η πολιτική του σκέψη και άποψη χρωματίζουν ολόκληρο το ανάγνωσμα.

Πέρα του ότι το βιβλίο είναι ένα σπουδαίο έργο τέχνης και ρίχνει φως σε μια εποχή, για την οποία επικρατούσε μεγάλη παραφιλολογία και ακόμα μεγαλύτερη άγνοια, το βιβλίο μας εντυπωσιάζει και για άλλα, πολύ πιο απλά πράγματα, τα οποία γεννούν εύλογους προβληματισμούς.

Το πιο απλό πράγμα για εμάς, το οποίο θεωρούμε και δεδομένο είναι το φαγητό που μάλλον δεν το εκτιμούμε όσο θα έπρεπε. Ο Ιβάν Ντενίσοβιτς μέσα στο στρατόπεδο έμαθε την αξία που έχει ένα γεύμα και δεν κάνουμε λόγο βέβαια για γκουρμέ πιάτα ή απολαυστικές μερίδες, αλλά για νερόσουπες με λίγη βρώμη και 200 γρ. ψωμί. Η ώρα του φαγητού ήταν η μόνη στιγμή που ένιωθε χαρούμενος και ότι μπορούσε να αντέξει όχι τα δικά μας καθημερινά προβλήματα αλλά πράγματα που αν τα σκεφτούμε τώρα μας φαίνονται αφύσικα και αποτρόπαια. Τότε μόνο ένιωθε ελεύθερος περισσότερο από την εποχή που ήταν πραγματικά ελεύθερος!