Βιβλίο

«Τα σταφύλια της οργής»: Ανθρωπιά στην κρίση;

Μερικά βιβλία καταφέρνουν πέρα από υπέροχα μυθιστορήματα να γίνουν και σύμβολα μιας ολόκληρης εποχής. Κάποια αλλά ξεπερνάνε το όριο της εποχής τους και γίνονται διαχρονικά και επίκαιρα, ακόμα και εβδομήντα χρόνια μετά την έκδοσή τους. «Τα σταφύλια της οργής» του Τζων Στάινμπεκ είναι ένα από αυτά. Είναι από τα βιβλία, που φιγουράρουν στις λίστες «τα 20 καλύτερα βιβλία όλων των εποχών», « τα 10 βιβλία που πρέπει να έχει διαβάσει ο κάθε βιβλιόφιλος» κτλ. Ποιες είναι όμως οι αιτίες που κάνουν αυτό  το βιβλίο τόσο επίκαιρο ; Αρχικά η εποχή, το βιβλίο αναφέρετε στο κραχ του 1929 στην Αμερική. Τι σχέση έχει αυτό με το σήμερα; Η Ελλάδα βιώνει τα τελευταία 8 χρόνια (πολλά για τελευταία) μια τραγική κατάσταση, μια κρίση τόσο σε οικονομικό όσο και σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο.

Τα περισσότερα προβλήματα που ερχόμαστε να αντιμετωπίσουμε σήμερα, τα βρίσκει, τα παρουσιάζει και τα αναλύει σε μεγάλο βαθμό ο Στάινμπεκ στο βιβλίο του, που γράφτηκε στις αρχές του 20ου αιώνα και αναφέρεται στη δεκαετία του 30, τότε που η οικονομική κρίση είχε παραλύσει τον λαό της Αμερικής. Οικογένειες από τον νότο έφευγαν για την Καλιφόρνια, περιμένοντας να βρουν εκεί την γη που θα τους χαρίσει τροφή και δουλειά. Φόρτωναν τα αυτοκίνητά τους με λιγοστά πράγματα και πολλά όνειρα.

Το 1940 το βιβλίο τιμήθηκε με το βιβλίο πούλιτζερ και ήταν ένας από τους  «λόγους» που χάρισαν στον Στάινμπεκ το Νόμπελ λογοτεχνίας το 1962. Ο συγγραφέας είναι ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του νατουραλισμού και της κοινωνικής πεζογραφίας. Οι ήρωες του είναι ρεαλιστικά αποτυπωμένοι, είναι άνθρωποι της καθημερινότητας, της εποχής.11076754_728692803915329_431028498_n

Η οικογένεια Τζόουνς από την Οκλαχόμα, αναγκάζεται να μεταναστεύσει στην Καλιφόρνια αφού έχει χάσει το μικρό υποστατικό της από την τράπεζα. Παντού κυκλοφορούσαν φυλλάδια που διατυμπάνιζαν, πως εκεί υπάρχει δουλειά και καλά μεροκάματα. Χωρίς τα απαραίτητα πράγματα η οικογένεια ξεκινάει για το ταξίδι της, ακολουθώντας τη δημοσία 66. Στη διάρκεια του ταξιδιού άλλα μέλη πεθαίνουν, άλλα εγκαταλείπουν και άλλα ετοιμάζονται να γεννηθούν. Όταν έφτασαν στην Καλιφόρνια βρήκαν πράγματι την γη της επαγγελίας που περίμεναν να αντικρίσουν.

Πλούσιες πεδιάδες, δέντρα φορτωμένα καρπούς, μια πανέμορφη χώρα, μια γη που διψούσε να δουλευτεί και να προσφέρει τον καρπό της. Μόνο που οι πλούσιες πεδιάδες φρουρούνταν συνεχώς, τα φορτωμένα δέντρα τα ψέκαζαν με πετρέλαιο για να μην τα τρώει ο κόσμος που πέθαινε στους δρόμους από την πείνα, μια χώρα που κατέστρεφε τα προϊόντα της για να κρατά ψηλά τις τιμές. Είναι φορές που ο παράδεισος αγγίζει την κόλαση.

Με πολύ απλό και κατανοητό τρόπο αποδίδεται η πραγματικότητα, αναγκάζοντας μας να βάλουμε ένα μεγάλο ερωτηματικό στις λέξεις άνθρωπος και ανθρωπιά. Η ανθρώπινη εξαθλίωση περιγράφεται τόσο έντονα, που προκαλεί ένα σφίξιμο στον αναγνώστη. Έχει την εικόνα της μαγευτικής Καλιφόρνια στην οποία πρωταγωνιστούν μετανάστες, πεινασμένοι άνθρωποι που στήνουν τσαντίρια στους δρόμους και παλεύουν να επιβιώσουν. Η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο ξεπερνάει κάθε προηγούμενο, η βία και η ξενοφοβία χρωματίζουν όλο το βιβλίο. Ένα βιβλίο που γίνεται μάθημα κοινωνικοπολιτικής και οικονομικής ανάλυσης, ένα μάθημα του τι είναι ο άνθρωπος και τι μπορεί να κάνει όταν απλά συνεχίζει την πορεία του.